Raport finansowy i ESG

Ryzyko kredytowe wiąże się z bilansowymi ekspozycjami kredytowymi oraz z instrumentami pozabilansowymi, takimi jak udzielone i niewykorzystane linie kredytowe, gwarancje i akredytywy, jak również limity na transakcji związane z instrumentami finansowymi.

Polityka kredytowa podlega okresowym przeglądom i weryfikacji uwzględniającym uwarunkowania rynkowe oraz zmiany w otoczeniu regulacyjnym Grupy.

Dla potrzeb zarządzania ryzykiem kredytowym Grupa korzysta z kilku systemów ratingowych w zależności od rodzaju ekspozycji i segmentu danego klienta. System ratingowy to zestaw metod (modeli), procesów, kontroli, procedur zbierania danych oraz systemów informatycznych identyfikujących i mierzących ryzyko kredytowe, klasyfikujących ekspozycje do określonych klas lub pul (nadawanie ratingu) oraz szacujących prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania i oczekiwaną wielkość straty z tego tytułu.

Pomiar ryzyka kredytowego

Pomiar ryzyka kredytowego, w celu zarządzania portfelem kredytowym, na poziomie poszczególnych klientów i transakcji, z tytułu udzielanych kredytów i pożyczek odbywa się przy uwzględnieniu trzech podstawowych parametrów:

(i) prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania przez klienta lub kontrahenta (ang. probability of default – PD);

(ii) kwoty ekspozycji w momencie niewykonania zobowiązania (ang. exposure at default – EAD) oraz

(iii) współczynnika strat z tytułu niewykonanego zobowiązania (ang. loss given default – LGD).

 

(i) Grupa ocenia prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (PD) indywidualnych kontrahentów stosując wewnętrzne modele ratingowe dostosowane do różnych kategorii klientów i transakcji. Zostały one opracowane lokalnie lub na poziomie Grupy BCP lub we współpracy z renomowanymi dostawcami zewnętrznymi i łączą analizę statystyczną z oceną specjalisty kredytowego. Dodatkowo Klienci Grupy są klasyfikowani w ramach 15 klas ratingowych, które dla potrzeb tego raportu zostały przedstawione w sześciu głównych grupach. Jednolita skala ratingowa Grupy (Master Ratings Scale), przedstawiona poniżej, zawiera także zakres prawdopodobieństw niewykonania zobowiązań określonych dla każdej klasy/grupy ratingowej. Modele ratingowe podlegają okresowym przeglądom i – w razie stwierdzenia takiej potrzeby – stosownym modyfikacjom. Modyfikacje modeli zatwierdzane są przez Komitet Walidacji.

Grupa regularnie analizuje oraz ocenia wyniki ratingów i ich siłę predykcyjną w odniesieniu do przypadków niewykonania zobowiązań. Proces nadawania ocen ryzyka klientów (dla segmentu korporacyjnego przeprowadzany niezależnie od procesu kredytowego w Departamencie Ratingu) wspierają systemy informatyczne, pozyskujące i analizujące informacje z `wewnętrznych i zewnętrznych baz danych.

Master Skala Opis oceny
1-3 Najwyższa jakość
4-6 Dobra jakość
7-9 Średnia jakość
10-12 Niska jakość
13-14 Pod obserwacją
15 Niewykonanie zobowiązania

               

(ii) EAD – kwota ekspozycji w momencie niewykonania zobowiązania (exposure at default) – dotyczy kwot, które według przewidywań Grupy będą należnościami Grupy w momencie niewykonania zobowiązania. Jako zobowiązanie, Grupa rozumie każdą wypłaconą już kwotę plus dalsze kwoty, jakie mogą zostać wypłacone do momentu niewykonania zobowiązań, o ile do niego dojdzie.

(iii) LGD – współczynnik strat z tytułu niewykonanego zobowiązania (loss given default) stanowi przewidywania Grupy, co do strat wynikających z faktycznych przypadków niewykonania zobowiązań, z uwzględnieniem wewnętrznych i zewnętrznych kosztów windykacji oraz efektu dyskonta.

Od momentu wdrożenia MSSF 9, Grupa przyjęła jednolitą definicję niewykonania zobowiązania, zarówno w zakresie kalkulacji wymogów kapitałowych, jak i na potrzeby szacowania utraty wartości. Począwszy od roku 2020 dla portfela detalicznego Grupa stosuje definicję niewykonania zobowiązania zgodne z wytycznymi EBA tzw. Nowa Definicja Default.

  • DPD>90 dni, uwzględniając progi istotności dla kwoty wymagalnej: bezwzględny 400 zł – ekspozycje detaliczne oraz 2000 zł – ekspozycje klientów korporacyjnych oraz próg względny: 1% całości ekspozycji klienta,
  • Ekspozycje restrukturyzowane – forborne,
  • Kredyty w procesie windykacji,
  • Inne przesłanki zdefiniowane w Wytycznych EBA,
  • Przesłanki jakościowe zidentyfikowane w procesie analizy indywidualnej.

Grupa stosuje koncepcję zarażania ekspozycji (ang. cross-default) dla wszystkich segmentów.

W przypadku stosowania udogodnień związanych z negatywnym wpływem pandemii Covid-19 Grupa zastosowała podejście sektorowe zgodne z wytycznymi EBA, nie klasyfikując ekspozycji z wakacjami kredytowymi, przyznanymi w ramach moratoriów prywatnych, jako ekspozycji typu forborne. Jednak w sytuacji, gdy w okresie 3-ch miesięcy po zakończeniu tego typu wakacji, na rachunkach klienta wystąpi opóźnienie powyżej 60 dni, przyjęto konserwatywnie, iż klient zostanie zaklasyfikowany do Fazy 3.

Klienci z wakacjami kredytowymi udzielonymi w ramach moratoriów o charakterze publicznym (na podstawie rządowego programu pomocowego – Tarcza 4.0), zostali zaklasyfikowani do Fazy 3 (chyba, że zostały spełnione specyficzne, określone przez Nadzorcę kryteria wyłączenia z tej klasyfikacji).

Papiery dłużne Skarbu Państwa oraz Banku Centralnego monitorowane są w oparciu o rating Polski. Natomiast sytuacja ekonomiczno-finansowa emitentów dłużnych papierów komunalnych monitorowana jest kwartalnie w oparciu o ich sprawozdawczość.

Grupa nie stosuje wyłączenia z tytułu niskiego ryzyka kredytowego (ang. low credit risk exemption – LCR) zarówno w odniesieniu do ekspozycji Skarbu Państwa i Banku Centralnego, jak i innych grup ekspozycji.

Grupa utrzymuje ścisłą kontrolę nad limitami otwartych pozycji netto na instrumentach pochodnych (tj. różnicą między transakcjami kupna i sprzedaży), zarówno ze względu na kwoty jak i terminy zapadalności transakcji. Ekspozycje na ryzyko kredytowe, wynikające z instrumentów pochodnych zawieranych z klientami są zarządzane jako część całkowitych limitów kredytowych wyznaczanych w oparciu o badanie naturalnej ekspozycji oraz o analizę sytuacji finansowej klienta, a także w ramach limitów kontrahentów.

Grupa oferuje produkty skarbowe w celu zabezpieczania ryzyka kursu walutowego lub ryzyka stopy procentowej w ramach przyznanych klientom limitów skarbowych lub pod depozyt zabezpieczający.

Zdecydowana większość umów Grupy zawiera możliwość wezwania klienta do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego lub złożenie innego zabezpieczenia uzgodnionego z Grupą (jeżeli wycena otwartych pozycji klienta przekroczy poziom kwoty limitu skarbowego; tzw. margin call) i jeżeli klient nie uzupełni wymaganego zabezpieczenia Grupa ma prawo do zamknięcia pozycji i wypowiedzenia umowy.

Do zobowiązań pozabilansowych obciążonych ryzykiem kredytowym zaliczamy gwarancje, akredytywy oraz przyznane linie kredytowe. Podstawowym celem tych instrumentów jest umożliwienie klientowi dysponowania w określony sposób przyznanymi przez Grupę środkami finansowymi.

Gwarancje i akredytywy typu stand by (zobowiązania typu gwarancyjnego) niosą takie samo ryzyko kredytowe jak kredyty (w przypadku gwarancji i akredytywy typu stand-by po wpływie ważnego roszczenia Grupa musi dokonać wypłaty).

Akredytywy dokumentowe i handlowe są pisemnym, nieodwołalnym i ostatecznym zobowiązaniem Grupy do honorowania płatności w oparciu o zgodne dokumenty w terminach określonych
w akredytywie i wiążą się z ryzykiem podobnym do gwarancji.

Dostępne saldo linii kredytowej jest to niewykorzystana część uprzednio zaakceptowanych kwot odnoszących się do zobowiązań o charakterze kredytowym, możliwych do wykorzystania w formie kredytów, gwarancji lub akredytyw. Biorąc pod uwagę ryzyko kredytowe zobowiązań do udzielenia kredytu, Grupa jest potencjalnie narażona na stratę w wysokości równej sumie niewykorzystanych zobowiązań. Jednak, prawdopodobna kwota straty jest mniejsza niż łączna wartość niewykorzystanych zobowiązań, ponieważ większość zobowiązań do uruchomienia kredytu zależy od spełnienia przez klientów poszczególnych standardów kredytowych.

Grupa monitoruje okres pozostały do terminu zapadalności pozabilansowych zobowiązań kredytowych, ponieważ długoterminowe zobowiązania wiążą się zazwyczaj z większym stopniem ryzyka kredytowego niż zobowiązania krótkoterminowe.

Polityka kontroli limitów i zmniejszenia ryzyka

Grupa mierzy, monitoruje i kontroluje duże zaangażowania kredytowe oraz nadmierną koncentrację ryzyka kredytowego, wszędzie tam, gdzie zostanie ona zidentyfikowana. Proces zarządzania ryzykiem koncentracji dotyczy zarówno zaangażowań indywidualnych – występujących wobec pojedynczego kredytobiorcy lub grupy kredytobiorców powiązanych (kapitałowo, organizacyjnie lub poprzez istnienie istotnych zależności ekonomicznych), jak i tzw. zaangażowań sektorowych – wobec branż/sektorów gospodarki, regionów geograficznych, krajów, portfela finansującego nieruchomości (w tym kredytów walutowych), portfela w walutach obcych i innych. Powyższe rodzaje zaangażowań sektorowych są objęte wewnętrznym systemem limitów. Informacje o wykorzystaniu limitów prezentowane są Radzie nadzorczej, Komitetowi ds. Ryzyka przy Radzie Nadzorczej oraz Komitetowi Ryzyka.

Limity wewnętrzne (wymienione wyżej) monitorowane są kwartalnie. Wysokość tych limitów poddawana jest rocznemu lub częstszemu przeglądowi, gdy zostanie to uznane za stosowne. Limity zatwierdza Rada nadzorcza lub Komitet Ryzyka.

Zarządzanie ekspozycjami na ryzyko kredytowe odbywa się także poprzez regularne monitorowanie sytuacji ekonomiczno-finansowej klientów i/lub historii współpracy z Grupą z punktu widzenia terminowego regulowania ich zobowiązań z tytułu odsetek i kapitału.

Zabezpieczenia przyjmowane w Grupie służą ograniczeniu ryzyka kredytowego i główną ich rolą jest minimalizacja straty na wypadek niedokonania przez klienta spłaty transakcji kredytowej w umownej kwocie i terminie, poprzez zapewnienie alternatywnego źródła pokrycia wymagalnych należności. Przyjmowane one są zgodnie z zasadami polityki kredytowej ustalonymi dla poszczególnych segmentów klienta. Jako główną zasadę przyjęto, że zabezpieczenie transakcji kredytowej powinno być adekwatne do ryzyka kredytowego ponoszonego przez Grupę przy uwzględnieniu specyfiki danej transakcji (tzn. jej typu, kwoty, okresu spłaty a także ratingu kredytowanego klienta).

Polityka kredytowa określa typy, rodzaje i formy prawne akceptowanych w Grupie zabezpieczeń, jak również bardziej szczegółowe wymogi mające uprawdopodobnić zbywalność konkretnych rodzajów zabezpieczeń zgodnie z doświadczeniami windykacyjnymi Grupy.

Grupa przykłada szczególną wagę do prawidłowego określania wartości zabezpieczeń, określa zasady dokonywania i weryfikacji wycen i dokłada wszelkich starań, aby wyceny te były obiektywne, ostrożne i odzwierciedlały realną wartość zabezpieczenia. W celu zapewnienia skutecznego ustanowienia zabezpieczenia Grupa opracowała stosowne wzorce umów zabezpieczeń, wniosków, pełnomocnictw i oświadczeń.

W segmencie detalicznym na zabezpieczenie przyjmowane są głównie nieruchomości mieszkaniowe (kredyty hipoteczne) oraz aktywa finansowe. W przypadku segmentu korporacyjnego przyjmowane są przede wszystkim wszelkiego typu nieruchomości (mieszkaniowe, komercyjne, grunty) a także cesje wierzytelności z kontraktów.

Do czasu ustanowienia ostatecznego zabezpieczenia przyjmowane są zabezpieczenia przejściowe. W Grupie wykorzystywane są również rozmaite formy instrumentów uzupełniających zabezpieczenia, mające na celu ułatwienie prowadzenia egzekucji lub uprawdopodobnienie skuteczności spłaty należności z danego zabezpieczenia między innymi takie jak: oświadczenie o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego, weksel własny in blanco, pełnomocnictwo do rachunku bankowego, cesja prawa z umowy ubezpieczenia.

Grupa monitoruje zabezpieczenia pod kątem spełnienia przez nie warunków umownych, w tym prawomocnego ustanowienia ostatecznego zabezpieczenia transakcji, jak również odnawiania scedowanych polis ubezpieczeniowych. Monitorowana jest również wartość zabezpieczenia w trakcie trwania transakcji kredytowej.

Zgodnie z przyjętą w Grupie polityką kredytową, dopuszcza się także udzielenie transakcji bez zabezpieczenia, co odbywa się według określonych zasad zróżnicowanych w zależności od segmentu klienta. Jednak na wypadek pogorszenia się sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika, w podpisanych z klientem dokumentach Grupa zapewnia sobie możliwość dobezpieczenia transakcji.

Polityka w odniesieniu do utraty wartości i tworzenia odpisów aktualizujących

Proces identyfikacji i pomiaru utraty wartości ekspozycji kredytowych został uregulowany w wewnętrznej instrukcji wprowadzonej wraz z wdrożeniem MSSF 9. Dokumentacja określa szczegółowo tryb oraz zasady analizy indywidualnej i kolektywnej, w tym algorytmy służące do wyliczeń poszczególnych parametrów.

Metodologia i założenia przyjęte do wyznaczania utraty wartości ekspozycji kredytowych są regularnie monitorowane w celu zmniejszenia rozbieżności pomiędzy stratami szacowanymi a rzeczywistymi. W celu oceny adekwatności odpisów z tytułu utraty wartości, wyznaczonych zarówno w ramach analizy indywidualnej, jak i kolektywnej, przeprowadzana jest okresowo (nie rzadziej niż raz w roku) weryfikacja historyczna (backtesting), której wyniki są brane pod uwagę przy definiowaniu działań, mających na celu poprawę jakości procesu.

W Grupie nadzór nad procesem szacowania odpisów aktualizujących i rezerw sprawuje Departament Ryzyka (DMR), który odpowiada również w Banku bezpośrednio za analizę indywidualną w portfelu biznesowym oraz analizę kolektywną. Oprócz DMR w/w proces zaangażowane są jednostki restrukturyzacyjno-windykacyjne Banku: Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych – DNG (analiza indywidualna dla portfela windykacyjno-restrukturyzacyjnego klientów korporacyjnych) oraz Departament Restrukturyzacji i Windykacji Należności Detalicznych – DRW (analiza indywidualnie istotnych ekspozycji detalicznych z utartą wartości, przede wszystkim kredytów hipotecznych). DMR jest jednostką niepowiązaną z procesem udzielania kredytów i nadzorowaną przez członka Zarządu odpowiedzialnego za zarządzanie ryzykiem. Podobnie zorganizowany jest proces szacowania utraty wartości w Millennium Leasing.

Zarząd Banku pełni aktywną rolę w procesie wyznaczania odpisów aktualizujących i rezerw, wyniki wyceny portfela kredytowego przedkładane są Zarządowi do akceptacji w cyklu miesięcznym, ze szczegółowym objaśnieniem najistotniejszych zmian, mających wpływ na całkowity poziom odpisów i rezerw, w okresie objętym analizą. Zmiany metodologiczne wynikające z procesu walidacji i doskonalenia metodologii, są prezentowane na Komitecie Walidacji, a następnie na Komitecie Ryzyka, w skład których wchodzą wszyscy członkowie Zarządu Banku.

W okresach miesięcznych przygotowywane są szczegółowe raporty, prezentujące informacje na temat portfela kredytowego Grupy w różnych przekrojach, z uwzględnieniem wysokości odpisów aktualizujących i rezerw, ich dynamiki i struktury. Odbiorcami tych raportów są członkowie Zarządu nadzorujący działalność Grupy w obszarze finansów, ryzyka i informacji zarządczej.

Od momentu wdrożenia MSSF9 w roku 2018 szacowanie utraty wartości w Grupie bazuje na koncepcie „oczekiwanej straty kredytowej” (ang. Expected Credit Loss – ECL).  Bezpośrednim skutkiem stosowania tego podejścia jest konieczność wyznaczania odpisów z tytułu utraty wartości, w oparciu o oczekiwane straty kredytowe oraz uwzględnienie prognoz przyszłych warunków ekonomicznych podczas dokonywania oceny ryzyka kredytowego danej ekspozycji.

Wdrożony model utraty wartości dotyczy aktywów finansowych, klasyfikowanych zgodnie z MSSF 9 jako aktywa finansowe wyceniane według zamortyzowanego kosztu lub według wartości godziwej przez inne całkowite dochody, za wyjątkiem instrumentów kapitałowych.

Zgodnie z MSSF 9 ekspozycje kredytowe klasyfikowane są do następujących kategorii:

  • Faza 1 – ekspozycje bez rozpoznanej utraty wartości, dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w horyzoncie 12-tu miesięcy,
  • Faza 2 – ekspozycje bez rozpoznanej utraty wartości, ze zidentyfikowanym znaczącym wzrostem ryzyka kredytowego (ang. significant increase of credit risk – SICR), dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w horyzoncie dożywotnim tj. do daty zapadalności ekspozycji,
  • Faza 3 – ekspozycje z rozpoznaną utratą wartości, dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w horyzoncie dożywotnim (do końca okresu odzysku aktywa finansowego),
  • POCI (ang. purchased or originated credit impaired) – ekspozycje, które na moment początkowego ujęcia w bilansie mają rozpoznaną utratę wartości, dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w perspektywie dożywotniej.

Aktywa, w przypadku których zidentyfikowano znaczący wzrost ryzyka kredytowego w porównaniu z datą początkowego ujęcia w bilansie, są klasyfikowane do Fazy 2. Znaczący wzrost ryzyka kredytowego jest identyfikowany na podstawie kryteriów jakościowych i ilościowych. Do kryteriów jakościowych należą:

  • opóźnienie w spłacie odsetek lub kapitału dłuższe niż 30 dni,
  • ekspozycje posiadające flagę forbearance ze statusem non-default,
  • ratingi proceduralne, które odzwierciedlają wczesne opóźnienia w płatnościach,
  • podjęcie decyzji ograniczającej ryzyko dla klientów korporacyjnych uruchomionej przez system wczesnego ostrzegania (ang. Early Warning System),
  • zdarzenia związane z istotnym wzrostem ryzyka kredytowego, tzw. miękkie oznaki utraty wartości (ang. Soft Signs of Impairment) zidentyfikowane podczas indywidualnej analizy znaczących klientów.

Kryterium ilościowe polega na porównaniu wartości Lifetime PD ustalonej na datę początkowego rozpoznania ekspozycji w bilansie z wartością PD Lifetime ustaloną na bieżący dzień sprawozdawczy. Jeżeli empirycznie ustalony próg względnej zmiany Lifetime PD jest przekroczony, wówczas ekspozycja jest automatycznie klasyfikowana do Fazy 2. Analiza ilościowa nie uwzględnia ekspozycji analizowanych indywidualnie.

Analiza indywidualna obejmuje ekspozycje klientów uznanych przez Grupę za indywidualnie istotnych. Grupa zdefiniowała kryteria istotności, które zapewniają, że analiza indywidualna obejmuje co najmniej 50% korporacyjnego portfela biznesowego Grupy oraz 80% portfela zarządzanego przez jednostki odpowiedzialne za windykację i restrukturyzację należności gospodarczych.

Główne elementy procesu analizy indywidualnej:

1) Identyfikacja tzw. miękkich przesłanek utarty wartości stanowiących jedno z kryteriów jakościowych wykorzystywanych przy identyfikacji znaczącego wzrostu ryzyka kredytowego (SICR);
Proces ten obejmuje największych klientów korporacyjnych, których sytuacja finansowo-ekonomiczna jest analizowana kwartalnie w oparciu o m.in.: najnowsze sprawozdanie finansowe, zdarzenia związane z działalnością firmy, informacje dotyczące podmiotów powiązanych, sygnały odnoszące się do otoczenia gospodarczego, oczekiwania co do przyszłych zmian oraz inne czynniki. Został zdefiniowany katalog tzw. „miękkich przesłanek utraty wartości”, których identyfikacja oznacza znaczący wzrost ryzyka kredytowego (SICR) oraz implikuje klasyfikację wszystkich ekspozycji badanego klienta do Fazy 2.

2) Identyfikacja przesłanek utraty wartości;
Grupa zdefiniowała przesłanki utraty wartości w ramach analizy indywidualnej dostosowując je do profilu swojej działalności. Katalog przesłanek zawiera między innymi następujące elementy:

  • Sytuacja ekonomiczno-finansowa wskazująca na znaczące trudności klienta,
  • Naruszenie kluczowych warunków umowy, np. istotne opóźnienia w spłacie kapitału lub odsetek,
  • Stwierdzenie nierzetelności klienta w przekazywaniu informacji o jego sytuacji ekonomiczno-finansowej,
  • Trwały brak możliwości nawiązania kontaktu z klientem w przypadku naruszenia warunków umowy,
  • Wysokie prawdopodobieństwa upadłości lub innej niekorzystnej dla instytucji finansującej reorganizacji działalności gospodarczej podmiotu,
  • Ogłoszenia upadłości lub otwarcia postępowania naprawczego wobec klienta,
  • Udzielenie klientowi udogodnień w warunkach finansowania, wynikających z trudności finansowych tego klienta (restrukturyzacja).

Regulacja wewnętrzna zawiera doprecyzowanie wyżej wymienionych przesłanek poprzez wskazanie konkretnych odpowiadających im przypadków i sytuacji, w szczególności w odniesieniu do przesłanek wynikających z znaczących trudności finansowych klienta, naruszenia krytycznych warunków umowy oraz wysokiego prawdopodobieństwa upadłości lub innej reorganizacji przedsiębiorstwa.

3) Podejście scenariuszowe przy kalkulacji odpisów aktualizujących dla klientów analizowanych indywidualnie;
W przypadku zidentyfikowania co najmniej jednej z przesłanek utraty wartości, wszystkie ekspozycje danego klienta zostają zaklasyfikowane do Fazy 3, a następnie przeprowadzana jest szczegółowa analiza prognozowanych przepływów pieniężnych. Od momentu wprowadzenia MSSF 9 Grupa stosuje podejście scenariuszowe. Oznacza to, że analityk powinien zdefiniować co najmniej dwa scenariusze odzysków, które odzwierciedlają zatwierdzone strategie dochodzenia należności: główną oraz alternatywną wraz z przypisanymi prawdopodobieństwami realizacji. Grupa dysponuje zdefiniowanymi wytycznymi odnośnie stosowanych wag dla poszczególnych scenariuszy. Scenariusze mogą być oparte na strategii restrukturyzacji lub windykacji, stosowane są również rozwiązania mieszane. Cały proces analizy indywidualnej jest wspierany przez dedykowane narzędzie Case-By-Case Tool, szczególnie przydatne podczas kalkulacji kwoty utraty wartości uwzględniającej opisane podejście scenariuszowe.

Każdy scenariusz zawiera dwa podstawowe źródła odzysków: bezpośrednie przepływy pieniężne od klientów i kwoty odzyskiwane z zabezpieczeń.

4) Szacowanie przyszłych przepływów od klientów (z harmonogramu);

Istotnym elementem procesu kalkulacji utraty wartości jest szacowanie prawdopodobieństwa przepływów zawartych w harmonogramie odnoszącym się do pozycji: kapitał, odsetki oraz inne przepływy. Prawdopodobieństwo realizacji przepływów zawartych w harmonogramie wynika z przeprowadzonej oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej klienta (wskazanie źródeł potencjalnych spłat) oraz musi być uzasadnione i oszacowane w oparciu o aktualną dokumentację i szeroko rozumianą wiedzę o jego sytuacji z uwzględnieniem projekcji finansowych. Informacje te są gromadzone przez analityka przed przystąpieniem do analizy zgodnie z wytycznymi określonymi w odpowiednich regulacjach Grupy.

W przypadku szacowania prawdopodobieństwa przepływów dla klientów znajdujących się w portfelu zarządzanym przez departamenty zajmujące się dochodzeniem należności, analitycy uwzględniają indywidualny charakter każdej transakcji zwracając uwagę między innymi na następujące elementy mogące wpłynąć na wielkość oczekiwanych przepływów pieniężnych:

  • przyjętą przez Grupę strategię działania wobec klienta,
  • wyniki negocjacji z klientem i jego postawę tj. chęć uregulowania zaległości,
  • poprawę/pogorszenie się jego sytuacji ekonomiczno-finansowej.

Grupa stosuje również sformalizowane zasady ustalania i uzasadniania wysokości prawdopodobieństwa realizacji oraz kwoty wypłaconych przez Bank środków z tytułu udzielonych pozabilansowych ekspozycji kredytowych takich jak gwarancje, poręczenia i akredytywy.

5) Określenie wartości godziwej zabezpieczenia, oczekiwanej daty sprzedaży oraz oszacowanie oczekiwanych wpływów ze sprzedaży zabezpieczenia z uwzględnieniem kosztów procesu windykacyjnego;

Uwzględnienie w analizie indywidualnej przepływów z tytułu realizacji zabezpieczenia musi być poprzedzone analizą realności jego upłynnienia i oszacowania wartości godziwej z uwzględnieniem kosztów windykacyjnych.

W celu zapewnienia obiektywnych zasad ustalania odzysków z zabezpieczeń Grupa opracowała wytyczne dla segmentu korporacyjnego w zakresie rekomendowanych parametrów stopy odzysku i okresu odzysku dla wybranych grup zabezpieczeń. Biorąc pod uwagę umiejscowienie ekspozycji w strukturze Grupy (portfel biznesowy, portfel restrukturyzacyjno-windykacyjny) oraz rodzaj ekspozycji (kredyt, leasing) określono odrębne zasady dla poszczególnych rodzajów portfeli: biznesowego, restrukturyzacyjno-windykacyjnego oraz leasingowego. Rekomendowane stopy odzysku i okres odzysku z zabezpieczeń podlegają weryfikacji w okresach rocznych.

Analizie kolektywnej podlegają następujące grupy ekspozycji kredytowych:

  • Ekspozycje nieistotne indywidualnie;
  • Ekspozycje istotne indywidualnie, w przypadku których nie została rozpoznana utrata wartości w wyniku analizy indywidualnej.

Dla celów analizy kolektywnej Grupa zdefiniowała portfele homogeniczne, składające się z ekspozycji o podobnym profilu ryzyka kredytowego. Portfele te zostały utworzone na podstawie segmentacji na linie biznesowe, typy produktów kredytowych, liczbę dni opóźnienia, typy zabezpieczenia itp. Podział na portfele homogeniczne jest okresowo weryfikowany z punktu widzenia ich jednorodności.

Oczekiwana strata kredytowa w analizie kolektywnej obliczana jest przy użyciu parametrów: PD (ang. Probability of Default) – prawdopodobieństwo defaultu, EAD (ang. Exposure at Default) –wartość ekspozycji na moment wystąpienia defaultu oraz LGD (ang. Loss Given Default) – strata w przypadku wystąpienia defaultu, które są wynikiem następujących modeli:

  • Model PD bazuje na empirycznych danych, dotyczących 12-miesięczych współczynników niewykonania zobowiązania (ang. Default Rate), które są wykorzystywane do szacowania wartości PD w horyzoncie dożywotnim (Lifetime), przy użyciu odpowiednich metod statystycznych i ekonometrycznych. Segmentacja na poziomie klienta przyjęta do tego celu, jest zgodna z segmentacją stosowaną do celów wyznaczania wymogów kapitałowych. Dodatkowo do obliczania wartości PD, Bank wykorzystuje informacje o ratingach z wewnętrznych modeli ratingowych.
  • Modele LGD dla portfela detalicznego wykorzystywane przez Grupę w procesie wyznaczania wymogów kapitałowych, zostały dostosowane do wymogów MSSF 9 w zakresie szacowania utraty wartości. Główne komponenty tych modeli to prawdopodobieństwo uzdrowienia (ang. probability of cure) i stopa odzysku (ang. recovery rate) oszacowane na podstawie zdyskontowanych przepływów pieniężnych. Adaptacja do potrzeb MSSF 9 objęła między innymi wyłączenie narzutów konserwatyzmu, kosztów pośrednich i korekty z tytułu spowolnienia gospodarczego. W przypadku portfela korporacyjnego model LGD oparty jest na komponencie parametryzującym odzyski z kluczowych typów zabezpieczeń oraz komponencie określającym stopę odzysku dla niezabezpieczonej części ekspozycji. Wszystkie parametry wyznaczono bazując na danych historycznych, z uwzględnieniem zdyskontowanych przepływów pieniężnych, uzyskanych przez Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych.
  • Model EAD wykorzystywany w Grupie, uwzględnia kalkulację następujących parametrów: średniej stopy wykorzystania limitu (LU), współczynnika konwersji kredytowej (CCF), współczynnika przedpłat oraz behawioralnego czasu życia. Segmentacja bazuje na typie klienta (detaliczny, korporacyjny, leasing) i produktu (z harmonogramem / bez harmonogramu).

Wyniki modeli wykorzystywanych w analizie kolektywnej poddawane są okresowej weryfikacji historycznej. Parametry oraz modele objęte są również procesem zarządzania modelami, uregulowanym w dokumencie „Zasady zarządzania modelami ryzyka kredytowego”, w ramach którego określone są między innymi zasady tworzenia, zatwierdzania, monitoringu i walidacji, oraz weryfikacji historycznej modeli.

W procesie kalkulacji oczekiwanej straty kredytowej, Grupa wykorzystuje informację o przyszłych zdarzeniach makroekonomicznych (ang. Forward Looking Information – FLI), zarówno w estymacji PD, LGD, EAD, jak i w procesie identyfikacji znaczącego wzrostu ryzyka kredytowego (SICR) oraz alokacji ekspozycji do Koszyka 2 (logika transferu). Biuro Analiz Makroekonomicznych przygotowuje trzy scenariusze makroekonomiczne (bazowy, optymistyczny i pesymistyczny) i określa prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Prognozy przekładają się pośrednio i bezpośrednio na wartości oszacowanych parametrów oraz ekspozycji, a ich wpływ różni się w zależności od modelu, typu produktu, klasy ratingowej itp. Grupa wykorzystuje wyłącznie prognozy przygotowywane wewnętrznie. Prognozy są dostarczane co kwartał w trzyletnim horyzoncie czasowym.

Podobnie jak w przypadku jakichkolwiek prognoz makroekonomicznych, zarówno prognozy jak i oszacowane prawdopodobieństwa obarczone są w dużym stopniu niepewnością, w związku z czym rzeczywiste wyniki mogą znacznie różnić się od tych przewidywanych.

Kluczowe założenia przyjęte na potrzeby szacowania ECL na dzień 31 grudnia 2021 r. przedstawiono poniżej.

Zmienna makroekonomiczna Scenariusz 2022 2023 2024
Produkt Krajowy Brutto Bazowy 104,8 103,5 103,9
Optymistyczny 105,0 104,2 104,8
Łagodna recesja 104,3 103,7 103,8
Sprzedaż Detaliczna Bazowy 107,6 105,0 105,2
Optymistyczny 108,2 105,5 106,5
Łagodna recesja 106,8 104,6 104,8
Stopa Bezrobocia Bazowy 6,4 5,9 4,9
Optymistyczny 5,7 5,5 4,5
Łagodna recesja 7,5 6,9 6,5

____
Wagi przypisane do każdego ze scenariuszy makroekonomicznych na dzień 31 grudnia 2021 r. kształtowały się następująco:

Bazowy Optymistyczny Łagodna recesja
Zastosowana waga 60% 20% 20%

W celu oceny wrażliwości ECL na przyszłe warunki makroekonomiczne, Grupa wyznaczyła nieważoną wartość ECL oddzielnie dla każdego ze stosowanych scenariuszy. Wpływ aplikacji każdego scenariusza z osobna na ECL nie przekracza 1,3%.

Regulacje wewnętrzne definiują szczegółowo zasady odwracania strat z tytułu utraty wartości. Co do zasady odwrócenie straty i rozwiązanie odpisu aktualizującego jest możliwe w przypadku ustania przesłanek utraty wartości, w tym spłaty zaległości bądź też w przypadku sprzedaży wierzytelności. Reklasyfikacja do kategorii bez utraty wartości jest możliwa tylko wówczas, jeśli klient przejdzie pomyślnie zdefiniowany okres „kwarantanny”, w którym nie wykaże opóźnień w spłacie kapitału lub odsetek powyżej 30 dni. Okres kwarantanny może rozpocząć się jedynie po upływie okresu zawieszenia/obniżenia spłat (tzw. Grace period) – jeśli takie udogodnienie zostało przyznane na skutek restrukturyzacji.

Szczegółowe zasady odnośnie stosowanych okresów kwarantanny (co najmniej 3 lub 12-sto miesięcznej dla wymuszonych restrukturyzacji) oraz reklasyfikacji ze stanu default są zgodne z wytycznymi EBA odnoszącymi się do definicji niewykonania zobowiązania.

W roku 2020 w Banku miała miejsce sprzedaż detalicznych ekspozycji kredytowych, klasyfikowanych jako z utratą wartości, w łącznej kwocie bilansowej brutto 205,5 mln PLN.

Maksymalna ekspozycja na ryzyko kredytowe

31.12.2021 31.12.2020
Ekspozycje narażone na ryzyko kredytowe związane z aktywami bilansowymi: 98 387 882 93 680 610
Depozyty, kredyty i pożyczki udzielone bankom i innym instytucjom monetarnym 770 531 625 430
Kredyty i pożyczki dla klientów: 78 603 326 73 639 342
Obowiązkowo w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat: 362 992 1 615 753
Kredyty dla klientów indywidualnych 362 952 1 602 751
Należności z tytułu kart płatniczych 264 628 830 971
Kredyty na rachunku bieżącym 98 324 771 780
Kredyty udzielone klientom korporacyjnym i dla sektora publicznego 40 13 002
Wyceniane według zamortyzowanego kosztu: 78 240 334 72 023 589
Kredyty dla klientów indywidualnych 59 182 858 53 645 684
Należności z tytułu kart płatniczych 745 735 75 769
Kredyty gotówkowe i inne kredyty dla klientów indywidualnych 14 724 155 13 617 103
Kredyty hipoteczne 43 712 968 39 952 812
Kredyty udzielone klientom korporacyjnym 18 976 250 18 105 650
Kredyty udzielone podmiotom publicznym 81 226 272 255
Finansowe instrumenty pochodne oraz korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 100 285 175 983
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 86 438 269 413
Dłużne papiery wartościowe obowiązkowo w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 127 499 50 335
Dłużne papiery wartościowe wyceniane według wartości godziwej przez inne całkowite dochody 17 968 973 18 613 077
Umowy z przyrzeczeniem odkupu 268 837 66 350
Pozostałe aktywa finansowe 461 993 240 680
Ryzyko kredytowe związane z pozycjami pozabilansowymi: 13 882 138 14 177 193
Gwarancje finansowe 1 847 442 1 756 283
Zobowiązania kredytowe 12 034 696 12 420 910

     
Powyższa tabela przedstawia strukturę ekspozycji na ryzyko kredytowe Grupy na dzień 31 grudnia 2021 r. oraz 31 grudnia 2020 r., bez uwzględnienia instrumentów ograniczających ryzyko. Dla aktywów bilansowych ekspozycje prezentowane powyżej oparte są na kwotach netto przedstawionych w bilansie.

31.12.2021 31.12.2020
Obowiązkowo w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat: * 362 992 1 615 753
Klienci korporacyjni 40 12 889
Klienci indywidualni 362 952 1 602 751
Sektor publiczny 0 112

PLN’000,
wg stanu na 31 grudnia 2021 r.
Faza 1 (12-miesięczna strata) Faza 2 (strata dożywotnia) Faza 3 (strata dożywotnia) POCI Suma
Ekspozycje bilansowe narażone na ryzyko kredytowe 92 585 900 3 841 024 3 269 181 241 276 99 937 381
Odpis bilansowy 340 172 296 298 1 722 517 15 259 2 374 246
Kredyty i pożyczki dla banków (rating zewnętrzny Fitch: od BBB do AAA; Moody’s: od B3 do Aaa; S&P: od B+ do AAA) 770 770 770 770
Kredyty i pożyczki dla klientów indywidualnych (zgodnie z Master Skalą) 55 562 450 2 808 509 2 462 479 241 217 61 074 655
  • 1-3 Najwyższa jakość
36 891 356 113 844 0 3 235 37 008 435
  • 4-6 Dobra jakość
10 534 893 416 400 0 6 736 10 958 029
  • 7-9 Średnia jakość
6 564 080 952 980 0 8 223 7 525 283
  • 10-12 Niska jakość
1 549 913 828 615 0 4 201 2 382 729
  • 13-14 Pod obserwacją
5 379 496 627 0 2 997 505 003
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 2 462 254 215 817 2 678 071
  • Bez ratingu*
16 829 43 225 8 17 105
Utrata wartości 224 192 250 421 1 401 696 15 490 1 891 799
Kredyty i pożyczki dla klientów korporacyjnych (zgodnie z Master Skalą) 8 391 177 410 854 561 891 59 9 363 981
  • 1-3 Najwyższa jakość
108 751 1 526 0 0 110 277
  • 4-6 Dobra jakość
2 056 585 19 171 0 0 2 075 756
  • 7-9 Średnia jakość
3 683 368 69 822 0 0 3 753 190
  • 10-12 Niska jakość
1 136 115 297 168 0 0 1 433 283
  • 13-14 Pod obserwacją
0 10 043 0 0 10 043
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 561 891 59 561 950
  • Bez ratingu*
1 406 358 13 124 0 0 1 419 482
Utrata wartości 68 447 18 872 216 026 (231) 303 114
Kredyty i pożyczki dla sektora publicznego (zgodnie z Master Skalą) 76 675 1 0 0 76 676
  • 1-3 Najwyższa jakość
0 0 0 0 0
  • 4-6 Dobra jakość
0 0 0 0 0
  • 7-9 Średnia jakość
0 0 0 0 0
  • 10-12 Niska jakość
0 0 0 0 0
  • 13-14 Pod obserwacją
0 0 0 0 0
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 0 0 0
  • Bez ratingu *
76 675 1 0 0 76 675
Utrata wartości 163 0 0 0 163
Faktoring (zgodnie z Master Skalą) 3 041 750 82 612 25 372 0 3 149 734
  • 1-3 Najwyższa jakość
398 0 0 0 398
  • 4-6 Dobra jakość
872 113 1 833 0 0 873 946
  • 7-9 Średnia jakość
1 537 127 16 037 0 0 1 553 164
  • 10-12 Niska jakość
594 442 64 634 0 0 659 076
  • 13-14 Pod obserwacją
0 0 0 0 0
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 25 372 0 25 372
  • Bez ratingu*
37 670 108 0 0 37 778
Utrata wartości 19 804 4 625 10 607 0 35 036
Leasing (zgodnie z Master Skalą): 6 191 046 539 048 219 439 0 6 949 533
  • 1-3 Najwyższa jakość
75 221 475 67 0 75 763
  • 4-6 Dobra jakość
589 691 2 746 11 0 592 448
  • 7-9 Średnia jakość
1 284 443 21 524 46 0 1 306 013
  • 10-12 Niska jakość
548 894 103 782 809 0 653 485
  • 13-14 Pod obserwacją
0 2 156 0 0 2 156
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 204 576 0 204 576
  • Bez ratingu*
3 692 797 408 365 13 930 0 4 115 092
Utrata wartości 27 566 22 380 94 188 0 144 134
Instrumenty pochodne i zabezpieczenia wartości godziwej (zgodnie z Master Skalą): 100 285 0 0 0 100 285
  • 1-3 Najwyższa jakość
26 400 26 400
  • 4-6 Dobra jakość
41 574 41 574
  • 7-9 Średnia jakość
6 906 6 906
  • 10-12 Niska jakość
8 000 8 000
  • 13-14 Pod obserwacją
0 0
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0
  • Bez ratingu*
3 020 3 020
  • Korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej
0 0
  • Wycena przyszłych płatności walutowych
0 0
  • Instrumenty pochodne zabezpieczające
14 385 14 385
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu (Obligacje Skarbu Państwa** 86 438 86 438
Dłużne papiery wartościowe obowiązkowo w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 127 499 127 499
Inwestycyjne papiery dłużne (Skarb Państwa**, Bank Centralny**, obligacje samorządowe, Europejski Bank Inwestycyjny) 17 968 973 17 968 973
Należności z tytułu papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 268 837 268 837
* grupa klientów bez ratingu wewnętrznego zawiera między innymi ekspozycje związane z kredytami dla jednostek samorządu terytorialnego oraz projektami inwestycyjnymi i niektórymi klientami leasingowymi;
** rating dla Polski w 2019 r. A- (S&P), A2 (Moody’s), A- (Fitch)

PLN’000,
wg stanu na 31 grudnia 2020 r.
Faza 1 (12-miesięczna strata) Faza 2 (strata dożywotnia) Faza 3 (strata dożywotnia) POCI Suma
Ekspozycje bilansowe narażone na ryzyko kredytowe 87 023 925 3 957 170 3 336 484 399 429 94 717 008
Odpis bilansowy 365 159 292 937 1 688 178 26 361 2 372 635
Kredyty i pożyczki dla banków (rating zewnętrzny Fitch: od BBB do AAA; Moody’s: od B3 do Aaa; S&P: od B+ do AAA) 625 430 625 430
Kredyty i pożyczki dla klientów indywidualnych (zgodnie z Master Skalą) 50 736 844 2 395 682 2 304 706 399 370 55 836 602
  • 1-3 Najwyższa jakość
29 968 500 24 559 0 3 872 29 996 931
  • 4-6 Dobra jakość
10 586 928 257 412 0 8 498 10 852 838
  • 7-9 Średnia jakość
8 030 642  809 947 0 13 772 8 854 361
  • 10-12 Niska jakość
2 130 299  827 538 0 7 998 2 965 835
  • 13-14 Pod obserwacją
9 680  476 123 0 3 379 489 182
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 2 304 444 361 847 2 666 291
  • Bez ratingu*
10 795 103 262 4 11 164
Utrata wartości 245 403 251 526 1 218 373 26 616 1 741 918
Kredyty i pożyczki dla klientów korporacyjnych (zgodnie z Master Skalą) 8 160 794 720 570 707 714 59 9 589 137
  • 1-3 Najwyższa jakość
59 626 822 0 0 60 448
  • 4-6 Dobra jakość
1 711 520 86 777 0 0 1 798 297
  • 7-9 Średnia jakość
3 818 823 243 449 0 0 4 062 272
  • 10-12 Niska jakość
1 166 969 364 993 0 0 1 531 962
  • 13-14 Pod obserwacją
0 8 886 0 0 8 886
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 707 714 59 707 773
  • Bez ratingu*
1 403 856 15 643 0 0 1 419 499
Utrata wartości 75 776 19 185 313 000 (255) 407 706
Kredyty i pożyczki dla sektora publicznego (zgodnie z Master Skalą) 89 005 1 33 0 89 039
  • 1-3 Najwyższa jakość
0 0 0 0 0
  • 4-6 Dobra jakość
0 0 0 0 0
  • 7-9 Średnia jakość
0 0 0 0 0
  • 10-12 Niska jakość
0 0 0 0 0
  • 13-14 Pod obserwacją
0 0 0 0 0
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 0 0 0
  • Bez ratingu *
89 005 1 33 0 89 039
Utrata wartości 225 0 27 0 252
Faktoring (zgodnie z Master Skalą) 2 607 598 216 464 34 553 0 2 858 615
  • 1-3 Najwyższa jakość
6 0 0 0 6
  • 4-6 Dobra jakość
763 822 214 0 0 764 036
  • 7-9 Średnia jakość
1 074 958 21 465 0 0 1 096 423
  • 10-12 Niska jakość
738 390 194 677 0 0 933 067
  • 13-14 Pod obserwacją
0 0 0 0 0
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 34 553 0 34 553
  • Bez ratingu*
30 423 108 0 0 30 530
Utrata wartości 22 781 6 675 25 012 0 54 468
Leasing (zgodnie z Master Skalą): 5 557 900 624 453 289 478 0 6 471 831
  • 1-3 Najwyższa jakość
85 887 347 62 0 86 296
  • 4-6 Dobra jakość
624 117 2 030 94 0 626 241
  • 7-9 Średnia jakość
1 278 044 18 986 413 0 1 297 443
  • 10-12 Niska jakość
462 950 146 846 843 0 610 639
  • 13-14 Pod obserwacją
0 2 839 15 0 2 854
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
0 0 268 101 0 268 101
  • Bez ratingu*
3 106 902 453 405 19 950 0 3 580 257
Utrata wartości 20 974 15 551 131 766 0 168 291
Instrumenty pochodne i zabezpieczenia wartości godziwej (zgodnie z Master Skalą): 297 514 0 0 0 297 514
  • 1-3 Najwyższa jakość
52 505 52 505
  • 4-6 Dobra jakość
135 150 135 150
  • 7-9 Średnia jakość
24 376 24 376
  • 10-12 Niska jakość
18 173 18 173
  • 13-14 Pod obserwacją
3 625 3 625
  • 15 Niewykonanie zobowiązania
5 454 5 454
  • Bez ratingu*
35 633 35 633
  • Korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej
803 803
  • Wycena przyszłych płatności walutowych
0 0
  • Instrumenty pochodne zabezpieczające
21 795 21 795
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu (Obligacje Skarbu Państwa** 269 413 269 413
Inwestycyjne papiery dłużne (Skarb Państwa**, Bank Centralny**, obligacje samorządowe, Europejski Bank Inwestycyjny) 18 613 077 18 613 077
Należności z tytułu papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 66 350 66 350
* grupa klientów bez ratingu wewnętrznego zawiera między innymi ekspozycje związane z kredytami dla jednostek samorządu terytorialnego oraz projektami inwestycyjnymi i niektórymi klientami leasingowymi;
** rating dla Polski w 2018 r. A- (S&P), A2 (Moody’s), A- (Fitch)

Kredyty i pożyczki

Kwota brutto kredytów i pożyczek z rozpoznaną utratą wartości w podziale na segmenty klientów przedstawia się następująco:

Zaangażowanie brutto,
w tys. PLN
31.12.2021
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Wg rodzaju analizy
Analiza indywidualna 598 790 217 799 3 873 0 820 462
Analiza kolektywna 207 970 744 084 1 712 540 0 2 664 594
Suma 806 760 961 883 1 716 413 0 3 485 056

Zaangażowanie brutto,
w tys. PLN
31.12.2020
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Wg rodzaju analizy
Analiza indywidualna 765 463  246 375 3 527 0 1 015 365
Analiza kolektywna 266 374  768 588 1 648 062 0 2 683 024
Suma 1 031 837  1 014 963 1 651 589 0  3 698 389

Kwantyfikacja wartości portfela objętego analizą indywidualną oraz wartości utworzonych odpisów w podziale na należności (i odpowiednio odpisy) z rozpoznaną utratą wartości została przedstawiona w notach finansowych.

Tabele poniżej prezentują strukturę portfela objętego analizą indywidualną z rozpoznaną utratą wartości.

Analiza indywidualna, kredyty i pożyczki udzielone klientom – wg walut
31.12.2021 31.12.2020
Kwota w tys. PLN Udział % Pokrycie odpisami aktualizującymi Kwota w tys. PLN Udział % Pokrycie odpisami aktualizującymi
PLN 580 700 70,8% 33,6% 772 004 76,0% 38,9%
CHF 133 501 16,3% 22,0% 162 121 16,0% 19,1%
EUR 105 991 12,9% 34,7% 80 539 7,9% 38,5%
USD 270 0,0% 39,2% 645 0,1% 21,0%
SEK 0 0,0% 56 0,0% 76,1%
Total (Case by Case impaired) 820 462 100,0% 31,8% 1 015 365 100,0% 35,7%

Analiza indywidualna, kredyty i pożyczki udzielone klientom – wg stopnia pokrycia odpisami aktualizującymi
31.12.2021 31.12.2020
Kwota w
tys. PLN
Udział
%
Kwota w tys. PLN Udział %
do 20% 386 840 47,2% 443 124 43,7%
Powyżej 20% do 40% 125 450 15,3% 162 226 16,0%
Powyżej 40% do 60% 153 655 18,7% 135 207 13,3%
Powyżej 60% do 80% 92 191 11,2% 132 817 13,0%
Powyżej 80% 62 326 7,6% 141 991 14,0%
Suma (utrata wartości) 820 462 100,0% 1 015 365 100,0%

       

Na koniec 2021 roku finansowy efekt ustanowionych zabezpieczeń wykorzystanych dla należności z rozpoznaną utratą wartości Grupy w analizie indywidualnej (Case by Case) wyniósł 397,6 mln zł (na koniec 2020 r. odpowiednio 424,7 mln zł). Jest to kwota, o którą poziom wymaganych rezerw przypisanych do tego portfela byłby wyższy, gdyby przy szacowaniu odpisu w analizie indywidualnej nie zostały uwzględnione przepływy z zabezpieczeń.

Restrukturyzacja należności jest prowadzona przez specjalnie do tego celu powołane jednostki (oddzielnie dla należności gospodarczych i detalicznych).

Restrukturyzacja zarówno należności gospodarczych, jak i detalicznych ma na celu wykonanie efektywnych działań wobec klientów mających doprowadzić do minimalizacji strat i możliwie szybkiego ograniczenia ryzyk ponoszonych przez Grupę w związku z zawartymi z klientem transakcjami, z których wynikają należności lub zobowiązania pozabilansowe Grupy.

Restrukturyzacja prowadzona jest wobec należności włączonych na podstawie ustalonych w Grupie zasad do portfeli restrukturyzacyjno-windykacyjnych i obejmuje ustalenie nowych, akceptowalnych przez Grupę warunków transakcji (w tym w szczególności zasad ich spłaty i zabezpieczenia oraz ewentualnego uzyskania dodatkowych zabezpieczeń).

Dochodzenie należności detalicznych jest procesem w pełni scentralizowanym, realizowanym w dwóch etapach:

  • postępowanie monitujące i windykacja polubowna – realizowany przez Departament Monitorowania i Dochodzenia Należności Detalicznych,
  • postępowanie restrukturyzacyjno-egzekucyjne – realizowany przez Departament Restrukturyzacji i Windykacji Należności Detalicznych.

Proces wykonywany przez Departament Monitorowania i Dochodzenia Należności Detalicznych dotyczy działań polegających na bezpośrednim, telefonicznym kontakcie z klientem i uzyskaniem spłaty wymagalnych należności względem Grupy. W sytuacji braku spłaty zadłużenia lub zgłoszenia przez klienta chęci restrukturyzacji zadłużenia dalsze prowadzenie sprawy odbywa się przez Departament Restrukturyzacji i Windykacji Należności Detalicznych i obejmuje wszelkie działania restrukturyzacyjne oraz windykacyjne.

Dochodzenie należności jest wspierane przez wyspecjalizowany system informatyczny działający na pełnym portfelu klienta, w pełni zautomatyzowany w fazie monitorowania portfela, jak i wspomagający czynności w późniejszej fazie restrukturyzacji i windykacji. Integralną częścią systemu jest behawioralny model scoringowy, wykorzystywany na etapie postępowania monitującego. System ten jest wykorzystywany w zarządzaniu procesem dochodzenia należności detalicznych w stosunku do wszystkich segmentów klienta.

Model scoringowy bazuje w swoich wewnętrznych obliczeniach między innymi na: segmencie biznesowym klienta, rodzaju produktu obciążonego ryzykiem kredytowym (szczególnie dotyczy to produktów hipotecznych) oraz historii współpracy z klientem w ramach poprzednich działań restrukturyzacyjno-windykacyjnych. Opóźnione należności klientów detalicznych trafiają do systemu informatycznego automatycznie 4 dnia od daty powstania należności wymagalnej.

Proces restrukturyzacji i windykacji należności gospodarczych (tj. należności lub zobowiązań pozabilansowych związanych z zawartymi transakcjami z klientami korporacyjnymi i SME) jest scentralizowany i realizowany przez Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych. Dochodzenie należności gospodarczych ma na celu maksymalizację odzysku i ograniczenie ryzyka ponoszonego przez Grupę w jak najkrótszym czasie poprzez realizację przyjętej strategii działań restrukturyzacyjnych i windykacyjnych w stosunku do:

  • klienta,
  • należności gospodarczych,
  • zabezpieczeń ich spłaty.

Działania realizowane w ramach ww. strategii obejmują m.in.: ustalanie warunków finansowania Klientów, warunków restrukturyzacji należności gospodarczych (w tym w ramach postępowań restrukturyzacyjnych), w tym zasad ich spłaty oraz zabezpieczeń, uzyskiwanie nowych, wartościowych i płynnych zabezpieczeń, doprowadzania do spłaty polubownej, realizację windykacji (w tym komorniczej) należności wymagalnych, w tym z posiadanych zabezpieczeń, działania w procesach upadłościowych dłużników, prowadzenie wymaganych działań sądowych.

Dla zarządzania procesem restrukturyzacji i windykacji należności gospodarczych Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych stosuje aplikacje wspierające proces zarządzania i decyzyjny oraz monitorowania, które szybko dostarczają podstawowych informacji na temat należności, zabezpieczenia, zastosowanego podejścia oraz podstawowych działań i terminów.

Wszystkie zrestrukturyzowane ekspozycje są klasyfikowane do Fazy 3 bezpośrednio po podpisaniu odpowiedniego aneksu/ugody. Takie ekspozycje mogą zostać uzdrowione, gdy spełnią wewnętrznie określone zasady kwarantanny zgodne z wytycznymi EBA odnośnie Nowej Definicji Default. Zrestrukturyzowane ekspozycje, które zostały uzdrowione są klasyfikowane do Koszyka 2 na okres co najmniej 2 lat po uzdrowieniu, zgodnie ze standardami technicznymi EBA dla ekspozycji ze statusem forbearance.

Poniższa tabela pokazuje portfel kredytów z rozpoznaną utratą wartości zarządzany przez jednostki organizacyjne Grupy zajmujące się restrukturyzacją należności.

Zaangażowanie brutto w tys. PLN 31.12.2021 31.12.2020
Kredyty i pożyczki udzielone klientom indywidualnym 1 102 917 1 103 434
Kredyty i pożyczki udzielone klientom korporacyjnym 215 258 214 529
Razem 1 318 175 1 317 963

Kredyty i zaliczki podlegające moratoriom ustawowym i nieustawowym,
Wartość brutto
Obsługiwane
RAZEM Obsługiwane
Wartość brutto
w tym: z odroczonymi ratami kapitałowo-odsetkowymi w tym: Instrumenty o istotnym wzroście ryzyka kredytowego od początkowego ujęcia ale bez utraty wartości (Koszyk 2)
Kredyty i zaliczki podlegające moratorium 0 0 0 0
W tym: Gospodarstwa domowe 0 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami mieszkalnymi 0 0 0 0
W tym: Przedsiębiorstwa niefinansowe 0 0 0 0
W tym: małe i średnie przedsiębiorstwa 0 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami komercyjnymi 0 0 0 0

Kredyty i zaliczki podlegające moratoriom ustawowym i nieustawowym,
Wartość brutto
Nieobsługiwane
Nieobsługiwane
Wartość brutto
w tym: małe prawdopodobieństwo spłaty,
ale ekspozycja nie jest przeterminowana
albo jest przeterminowana <= 90 dni
Wpływy do kategorii Nieobsługiwane
Kredyty i zaliczki podlegające moratorium 0 0 0
W tym: Gospodarstwa domowe 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami mieszkalnymi 0 0 0
W tym: Przedsiębiorstwa niefinansowe 0 0 0
W tym: małe i średnie przedsiębiorstwa 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami komercyjnymi 0 0 0

Kredyty i zaliczki podlegające moratoriom ustawowym i nieustawowym,
Skumulowana utrata wartości
RAZEM Obsługiwane
Obsługiwane
Skumulowana utrata wartości
w tym: z odroczonymi ratami kapitałowo-odsetkowymi w tym: Instrumenty o istotnym wzroście ryzyka kredytowego od początkowego ujęcia, ale bez utraty wartości (Koszyk 2)
Kredyty i zaliczki podlegające moratorium 0 0 0 0
W tym: Gospodarstwa domowe 0 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami mieszkalnymi 0 0 0 0
W tym: Przedsiębiorstwa niefinansowe 0 0 0 0
W tym: małe i średnie przedsiębiorstwa 0 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami komercyjnymi 0 0 0 0

Kredyty i zaliczki podlegające moratoriom ustawowym i nieustawowym,
Wartość brutto
Liczba
dłużników
RAZEM w tym:
moratoria ustawowe
w tym:
moratoria zapadłe
Kredyty i zaliczki z wnioskiem o moratorium 57 843 7 162 154
Kredyty i zaliczki podlegające moratorium (udzielone) 57 609 6 707 973 10 334 6 707 973
W tym: Gospodarstwa domowe 5 748 299 10 334 5 748 299
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami mieszkalnymi 4 270 399 8 792 4 270 399
W tym: Przedsiębiorstwa niefinansowe 959 673 0 959 673
W tym: małe i średnie przedsiębiorstwa 480 569 0 480 569
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami komercyjnymi 68 465 0 68 465

Kredyty i zaliczki podlegające moratoriom ustawowym i nieustawowym wg pozostałych terminów ich obowiązywania, Pozostały termin obowiązywania moratorium
<= 3 miesięcy > 3 miesięcy
<= 6 miesięcy
> 6 miesięcy
<= 9 miesięcy
> 9 miesięcy
<= 12 miesięcy
> 1 rok
Wartość brutto
Kredyty i zaliczki podlegające moratorium (udzielone) 0 0 0 0 0
W tym: Gospodarstwa domowe 0 0 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami mieszkalnymi 0 0 0 0 0
W tym: Przedsiębiorstwa niefinansowe 0 0 0 0 0
W tym: małe i średnie przedsiębiorstwa 0 0 0 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami komercyjnymi 0 0 0 0 0

Informacje o nowo udzielonych Kredytach i zaliczkach podlegających publicznym programom gwarancyjnym wprowadzonym w związku z COVID-19 Wartość brutto Wartość brutto
RAZEM w tym: restrukturyzowane Wpływy do kategorii 'Nieobsługiwane’
Nowo udzielone Kredyty i zaliczki podlegające publicznym programom gwarancyjnym 1 187 139 2 778 13 643
W tym: Gospodarstwa domowe 0 0
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami mieszkalnymi 0 0
W tym: Przedsiębiorstwa niefinansowe 1 187 139 2 778 13 643
W tym: małe i średnie przedsiębiorstwa 573 630 3 640
W tym: kredyty zabezpieczone nieruchomościami komercyjnymi 0 0

Przewłaszczone zabezpieczenia

W 2020 r. nie dokonywano istotnych bezpośrednich przejęć przez Bank i sprzedaży środków trwałych stanowiących zabezpieczenie kredytu. Powyższa sytuacja powodowana jest realizacją innych, bardziej efektywnych ścieżek zaspokajania z zastawów lub przewłaszczeń (czasowo i kwotowo przy ograniczeniu kosztów), tj. doprowadzania do sprzedaży przedmiotu zastawu lub przewłaszczenia bezpośrednio przez dawcę zabezpieczenia pod nadzorem Banku i z przeznaczeniem całości tak uzyskanych środków na spłatę. Odmianą takiego działania jest zawieranie porozumień z syndykami w upadłości na podstawie, których syndyk za uzgodnioną opłatą zabezpiecza i przechowuje przedmioty zastawione lub przewłaszczone oraz w porozumieniu z Bankiem dokonuje ich oferowania i sprzedaży (w tym w ramach sprzedaży zorganizowanych części lub całego przedsiębiorstwa dłużnika) – i tak uzyskane środki przekazywane są bezpośrednio na spłatę należności Banku (zaspokojenie z zabezpieczenia w ww. sposób realizowane jest bez etapu przejęcia przewłaszczonych rzeczy do bilansu Banku na „Aktywa trwałe do zbycia”).

Jednocześnie spółka zależna od Banku – Millennium Leasing, dokonuje przejęcia środków trwałych będących przedmiotem leasingu i prowadzi aktywne działania w celu ich zbycia. Dane o wartości tych aktywów i ich zmianach w okresie sprawozdawczym przedstawione są w nocie (30) „Aktywa trwałe do zbycia” skonsolidowanego bilansu Grupy.

Polityka w zakresie spisywania należności

Ekspozycje kredytowe, dla których Grupa nie oczekuje wystąpienia żadnych przepływów pieniężnych do odzyskania i dla których utworzony został odpis z tytułu utraty wartości lub korekta wartości godziwej dla wierzytelności pochodzących z zapadłych terminowych operacji finansowych, które łącznie pokrywają w całości należność pozostałą do spłaty, są spisywane z bilansu w ciężar odpisu aktualizującego i przenoszone do ewidencji pozabilansowej. Przedmiotowa operacja nie powoduje umorzenia należności, tj. nie powoduje zwolnienia dłużnika z długu ani zaprzestania wymaganych prawem i uzasadnionych ekonomicznie działań prawnych i windykacyjnych celem dochodzenia spłaty.

Najczęściej Grupa spisuje należności w ciężar rezerw na utratę wartości w przypadku stwierdzenia nieściągalności należności, tj. między innymi:

  • uzyskania postanowienia o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego;
  • śmierci dłużnika;
  • uzyskania potwierdzenia braku szans na zaspokojenie ze środków masy upadłościowej;
  • wyczerpania możliwości prowadzenia egzekucji wobec braku majątku dłużnika głównego i innych osób zobowiązanych (np. dawców zabezpieczeń).

Zaangażowanie brutto należności spisanych,
w tys. PLN
2021 r.
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki udzielone bankom Razem
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Należności spisane z umorzeniem 12 013 7 605 48 765 0 68 383
Należności spisane bez umorzenia 170 385 5 088 100 977 0 276 450
Razem – należności spisane 182 398 12 693 149 742 0 344 833

Zaangażowanie brutto należności spisanych,
w tys. PLN
2021 r.
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki udzielone bankom Razem
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Należności spisane z umorzeniem 1 211 3 249 5 979 0 10 439
Należności spisane bez umorzenia 135 780 7 401 76 602 0 219 783
Razem – należności spisane 136 991 10 650 82 581 0 230 222

Koncentracja ryzyk aktywów finansowych z ekspozycją na ryzyko kredytowe

Sektory gospodarki

Poniższa tabela przedstawia podział głównych kategorii ekspozycji kredytowych Grupy z rozbiciem na czynniki składowe, według kategorii klientów.

wg stanu na 31.12.2021 Pośrednictwo finansowe Przemysł I budownictwo Handel hurtowy I detaliczny Transport I komunikacja Sektor publiczny Kredyty hipoteczne Kredyty konsumpcyjne* Pozostałe branże Razem
Kredyty i pożyczki dla banków 770 770 0 0 0 0 0 0 0 770 770
Kredyty i pożyczki dla klientów (koszt zamortyzowany) 179 229 6 039 623 5 741 512 2 853 161 53 419 44 288 635 16 786 020 4 672 981 80 614 580
Kredyty i pożyczki dla klientów (wartość godziwa) 0 12 1 16 0 0 362 952 11 362 992
Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 53 32 0 12 86 438 0 0 48 86 583
Instrumenty wyceniane wg zamortyzowanego kosztu 0 0 0 0 37 089 0 0 0 37 089
Instrumenty wyceniane w wartości godziwej przez rachunek zysków I strat 265 903 0 0 0 0 0 0 0 265 903
Instrumenty pochodne I korekty z tytułu zabezpieczeń wartości godziwej 59 698 28 040 11 530 251 0 0 0 766 100 285
Lokacyjne papiery wartościowe 28 374 5 004 0 307 17 968 984 0 0 34 18 002 703
Umowy z przyrzeczeniem odkupu 268 837 0 0 0 0 0 0 0 268 837
Razem 1 572 864 6 072 711 5 753 043 2 853 747 18 145 930 44 288 635 17 148 972 4 673 840 100 509 742
* w tym: karty kredytowe, kredyty gotówkowe, kredyty w rachunku bieżącym;

wg stanu na 31.12.2020 Pośrednictwo finansowe Przemysł I budownictwo Handel hurtowy I detaliczny Transport I komunikacja Sektor publiczny Kredyty hipoteczne Kredyty konsumpcyjne* Pozostałe branże Razem
Kredyty i pożyczki dla banków 625 430 0 0 0 0 0 0 0 625 430
Kredyty i pożyczki dla klientów (koszt zamortyzowany) 269 259 5 702 979 5 405 144 2 343 051 76 415 40 551 677 14 835 925 5 211 774 74 396 224
Kredyty i pożyczki dla klientów (wartość godziwa) 222 2 681 4 324 1 700 4 0 1 602 751 4 069 1 615 753
Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 97 46 0 0 269 413 0 0 102 269 658
Instrumenty wyceniane wg zamortyzowanego kosztu 0 0 0 0 38 821 0 0 0 38 821
Instrumenty wyceniane w wartości godziwej przez rachunek zysków I strat 251 107 0 0 0 0 0 0 0 251 107
Instrumenty pochodne I korekty z tytułu zabezpieczeń wartości godziwej 102 704 39 387 23 959 2 359 0 0 0 7 574 175 983
Lokacyjne papiery wartościowe 29 184 5 004 0 308 18 613 089 0 0 35 18 647 619
Umowy z przyrzeczeniem odkupu 66 350 0 0 0 0 0 0 0 66 350
Razem 1 344 354 5 750 096 5 433 428 2 347 418 18 997 742 40 551 677 16 438 676 5 223 554 96 086 945
* w tym: karty kredytowe, kredyty gotówkowe, kredyty w rachunku bieżącym

Kredyty i pożyczki dla klientów wg sektorów gospodarki i segmentów

Biorąc pod uwagę ryzyko koncentracji w poszczególne sektory i segmenty klientów, Grupa zdefiniowała wewnętrzne limity koncentracji zgodnie z tolerancją na ryzyko, co zapewnia utrzymanie dobrze zdywersyfikowanego portfela kredytowego.

Główną pozycję w portfelu kredytowym (kredyty i pożyczki dla klientów) stanowią kredyty hipoteczne (54,6%) oraz kredyty gotówkowe dla osób fizycznych (18,3%). Portfel kredytów dla firm (w tym leasing) działających w różnych sektorach: przemysł i budownictwo, transport i komunikacja, handel, pośrednictwo finansowe oraz w sektorze publicznym stanowi niecałe 25% i jego szczegółową strukturę przedstawia poniższa tabela:

Nazwa branży 2021
Ekspozycja bilansowa
(mln zł)
Udział (%) 2020
Ekspozycja bilansowa
(mln zł)
Udział (%)
Kredyty dla osób fizycznych 61 503,7 75,9% 57 554,6 75,2%
Hipoteczne 44 288,6 54,6% 41 000,7 53,5%
Gotówkowe 14 831,6 18,3% 14 412,7 18,8%
Karty kredytowe i pozostałe 2 383,5 2,9% 2 141,2 2,8%
Kredyty dla przedsiębiorstw* 19 540,2 24,1% 19 023,1 24,8%
Handel i naprawy 5 741,5 7,1% 5 410,0 7,1%
Przetwórstwo przemysłowe 4 846,1 6,0% 4 596,0 6,0%
Budownictwo 1 193,6 1,5% 1 109,8 1,4%
Transport i gosp. magazynowa 2 853,3 3,5% 2 344,9 3,1%
Administracja publiczna 53,4 0,1% 76,5 0,1%
Informacja i komunikacja 1 066,0 1,3% 1 305,5 1,7%
Usługi pozostałe 1 245,2 1,5% 1 325,9 1,7%
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 179,2 0,2% 269,5 0,3%
Obsługa nieruchomości 1 164,3 1,4% 1 058,6 1,4%
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 285,2 0,3% 242,0 0,4%
Górnictwo 91,5 0,1% 78,2 0,1%
Dostawy wody, ścieki i odpady 164,2 0,2% 160,1 0,2%
Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię, gaz i wodę 137,2 0,2% 510,1 0,7%
Hotele i restauracje 195,4 0,2% 197,3 0,3%
Edukacja 64,3 0,1% 79,3 0,1%
Rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo 93,2 0,1% 102,0 0,1%
Opieka zdrowotna, pomoc społeczna 130,3 0,2% 122,8 0,2%
Kultura, rekreacja i rozrywka 36,3 0,0% 34,6 0,0%
Łącznie kredyty (brutto) 81 043,9 100,0% 76 577,7 100,0%
* w tym: Mikrobiznes o rocznych obrotach do 5 mln zł

     

Wskaźnik koncentracji 20 największych klientów w portfelu kredytowym Grupy (w tym grup powiązanych ze sobą podmiotów) na koniec 2021 roku wyniósł 6,2% w porównaniu do 6,9% na koniec 2020 roku. Wskaźnik koncentracji 10 największych klientów także zmniejszył się w ciągu 2021 roku, z poziomu 5,0% na koniec poprzedniego roku do 4,5%. Było to efektem, między innymi spłaty kredytów rewolwingowych przez kilka dużych pojedynczych podmiotów korporacyjnych oraz sprzedaży jednej dużej transakcji dla podmiotu korporacyjnego.

Wyniki wyszukiwania