Raport finansowy i ESG

Wartość godziwa

Najlepszym odzwierciedleniem wartości godziwej instrumentów finansowych jest cena, która jest możliwa do otrzymania w przypadku sprzedaży aktywa lub do zapłaty w przypadku transferu zobowiązania w transakcji rynkowej (cena wyjścia).

W przypadku wielu produktów i transakcji, dla których wartość rynkowa wzięta bezpośrednio z kwotowań aktywnego rynku (marking-to-market) nie jest dostępna, wartość godziwa musi być szacowana za pomocą wewnętrznych modeli opartych na dyskontowaniu przepływów finansowych (marking-to-model). Przepływy finansowe dla różnych instrumentów są wyznaczane zgodnie z ich indywidualną charakterystyką, a czynniki dyskontujące uwzględniają zmiany w czasie zarówno rynkowych stóp procentowych, jak i marż.

Zgodnie z MSSF 13 „Wycena wartości godziwej” Grupa stosuje techniki wyceny, które są odpowiednie do okoliczności i w przypadku których są dostępne dostateczne dane do wyceny wartości godziwej, przy maksymalnym wykorzystaniu odpowiednich obserwowalnych danych wejściowych i minimalnym wykorzystaniu nieobserwowalnych danych wejściowych, a mianowicie:

wycena oparta o dane w pełni obserwowalne (kwotowania aktywnego rynku);

modele wyceny wykorzystujące informacje niestanowiące danych z poziomu 1, ale obserwowalne bezpośrednio lub pośrednio;

modele wyceny wykorzystujące dane nieobserwowalne (niepochodzące z aktywnego rynku).

Techniki wyceny przyjęte do ustalenia wartości godziwej są stosowane w sposób ciągły. Zmiana techniki wyceny skutkująca przeniesieniem pomiędzy powyższymi metodami następuje, gdy:

  • transfer z Poziomu 1 do 2 ma miejsce, gdy dla instrumentów finansowych wycenianych według Poziomu 1 na dany dzień bilansowy nie są dostępne kwotowania aktywnego rynku (a uprzednio były);
  • transfer z Poziomu 2 do 3 ma miejsce, gdy dla instrumentów finansowych wycenianych według Poziomu 2 na dany dzień bilansowy uwzględniany w wycenie udział parametrów niepochodzących z rynku stał się istotny (a uprzednio był nieistotny).

Instrumenty finansowe nie ujmowane w bilansie według wartości godziwej

Wszystkie modelowe oszacowania zawierają pewną dozę arbitralności i dlatego odzwierciedlają wyłącznie wartość instrumentów, dla których zostały stworzone. W tych warunkach prezentowane wartości różnic między wartościami godziwymi i bilansowymi nie mogą być rozumiane jako korekty wartości ekonomicznej Grupy. Wartość godziwa tych instrumentów jest wyznaczana wyłącznie w celu wypełnienia wymogów prezentacyjnych określonych przez MSSF 13 i MSSF 7.

Główne założenia i metody zastosowane do oszacowania wartości godziwej aktywów i pasywów Grupy są następujące:

Wartość godziwa tych instrumentów finansowych została wyznaczona poprzez zdyskontowanie bieżącymi stopami przyszłych przepływów kapitałowych i odsetkowych przy założeniu ich wystąpienia w terminach kontraktowych.

Wartość godziwa instrumentów tego rodzaju bez określonego harmonogramu spłat, ze względu na ich krótkoterminowy charakter oraz stabilną w czasie politykę Grupy w odniesieniu do tego portfela, jest zbliżona do wartości bilansowej.

Dla zmienno-procentowych produktów leasingowych wartość godziwą oszacowano poprzez skorygowanie wartości bilansowej o zdyskontowane przepływy wynikające z różnicy marż.

Wartość godziwa instrumentów o określonym terminie zapadalności została oszacowana poprzez zdyskontowanie związanych z nimi przepływów finansowych w terminach i na warunkach wynikających z umów przy zastosowaniu bieżących stóp zero kuponowych oraz marż na ryzyko kredytowe.

W przypadku kredytów mieszkaniowych, ze względu na ich długoterminowy charakter, do oszacowania przyszłych przepływów finansowych dodatkowo zostały uwzględnione: efekt wcześniejszej spłaty oraz ryzyko płynności w walutach obcych.

Wartość godziwa tego rodzaju instrumentów bez terminu wymagalności lub o terminie wymagalności do 30 dni została uznana przez Grupę za zbliżoną do wartości bilansowej.

Wartość godziwa instrumentów o terminie wymagalności ponad 30 dni została wyznaczona poprzez zdyskontowanie bieżącymi stopami (włączając bieżące średnie marże wg głównych walut i przedziałów czasowych) przyszłych przepływów kapitałowych i odsetkowych (włączając pierwotne średnie marże wg głównych walut i przedziałów czasowych) w terminach kontraktowych.

Zobowiązania z tytułu emisji strukturyzowanych dłużnych papierów wartościowych – bankowe papiery wartościowe (BPW), wyceniane są do wartości godziwej zgodnie z opracowanym przez Bank modelem. W modelu tym obliczana jest cena obligacji zerokuponowej, która następnie powiększana jest o cenę opcji stanowiącej podstawę strategii wbudowanej w daną obligację strukturyzowaną.

Wartość godziwą dla pozostałych zobowiązań z tytułu emisji papierów dłużnych wyemitowanych przez Bank (obligacje (BKMO)) oszacowano na podstawie oczekiwanych przepływów pieniężnych przy zastosowaniu bieżących stóp procentowych uwzględniając wysokość marży na ryzyko kredytowe. Bieżący poziom marż został wyznaczony na podstawie ostatnio zawartych transakcji o podobnym ryzyku kredytowym.

Wartość godziwa tego rodzaju instrumentów finansowych została oszacowana na podstawie modelu stosowanego do wyznaczania wartości rynkowej obligacji o zmiennym oprocentowaniu przy bieżącym poziomie stóp rynkowych i historycznej marży na ryzyko kredytowe. Podobnie jak w przypadku portfela kredytowego Bank uwzględnia poziom marży pierwotnej jako składnika kosztu finansowania średnioterminowego pozyskanego w przeszłości w relacji do bieżącego poziomu marż dla podobnych instrumentów, o ile można je wiarygodnie określić. Ze względu na brak płynnego rynku pożyczek średnioterminowych jako punktu odniesienia dla ustalenia obecnego poziomu marż, przyjęto marżę historyczną.

Poniższa tabela przedstawia wyniki opisanych wyżej analiz wg stanu na 31.12.2021 roku (tys. zł):

Nota Wartość bilansowa Wartość godziwa
AKTYWA WYCENIANE WG ZAMORTYZOWANEGO KOSZTU
Instrumenty dłużne 23 37 088 37 764
Lokaty oraz kredyty i pożyczki udzielone bankom i innym instytucjom monetarnym 23 770 531 770 446
Kredyty i pożyczki udzielone klientom* 22 78 240 334 76 143 058
ZOBOWIĄZANIA WYCENIANE WEDŁUG ZAMORTYZOWANEGO KOSZTU
Zobowiązania wobec banków i innych instytucji monetarnych 32 539 408 538 811
Zobowiązania wobec klientów 33 91 447 515 91 385 178
Wyemitowane dłużne papiery wartościowe 35 39 568 40 148
Zobowiązania podporządkowane 36 1 541 144 1 538 598
* Negatywny efekt wyceny portfela kredytowego do wartości godziwej jest w głównej mierze spowodowany wzrostem marż kredytowych. Stosowana przez Bank metodologia wyceny portfela kredytowego zakłada, że bieżące marże w najlepszy sposób odzwierciedlają istniejące warunki rynkowe i sytuację ekonomiczną. Analogiczna zasada jest szeroko stosowana do wyceny nienotowanych na aktywnych rynkach papierów dłużnych. W efekcie, paradoksalnie zawsze, kiedy marże na nowych kredytach rosną, spada wartość godziwa „starego” portfela kredytowego.

 

Modele zastosowane do wyznaczenia wartości godziwej instrumentów finansowych wymienionych w powyższej tabeli nieujmowanych według wartości godziwej w bilansie Grupy, wykorzystują techniki wyceny oparte na parametrach niepochodzących z rynku. W związku z tym, zaliczane są do trzeciej kategorii wyceny.

Poniższa tabela przedstawia dane wg stanu na 31.12.2020 roku (tys. zł):

Nota Wartość bilansowa Wartość godziwa
AKTYWA WYCENIANE WG ZAMORTYZOWANEGO KOSZTU
Instrumenty dłużne 23 38 818 39 559
Lokaty oraz kredyty i pożyczki udzielone bankom i innym instytucjom monetarnym 23 625 430 625 430
Kredyty i pożyczki udzielone klientom 22 72 023 589 70 543 415
ZOBOWIĄZANIA WYCENIANE WEDŁUG ZAMORTYZOWANEGO KOSZTU
Zobowiązania wobec banków i innych instytucji monetarnych 32 1 057 652 1 057 991
Zobowiązania wobec klientów 33 81 510 540 81 545 397
Wyemitowane dłużne papiery wartościowe 35 558 560 560 714
Zobowiązania podporządkowane 36 1 540 209 1 540 491

 

Instrumenty finansowe ujmowane w bilansie według wartości godziwej

Poniższa tabela przedstawia wartości bilansowe instrumentów wycenianych do wartości godziwej usystematyzowane według zastosowanej techniki określania wartości godziwej:

 

Dane w tys. zł, stan na 31.12.2021

Nota Kwotowania aktywnego rynku Techniki wyceny w oparciu o parametry pochodzące
z rynku
Techniki wyceny z wykorzystaniem istotnych parametrów niepochodzących
z rynku
Poziom 1 Poziom 2  Poziom 3
AKTYWA
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu 19
Wycena instrumentów pochodnych 56 892 29 008
Instrumenty kapitałowe 145
Instrumenty dłużne 86 438
Aktywa finansowe inne niż przeznaczone do obrotu obowiązkowo wyceniane według wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 20
Instrumenty kapitałowe 71 795 66 609
Instrumenty dłużne 127 499
Kredyty i pożyczki 22 362 992
Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez inne całkowite dochody 21
Instrumenty kapitałowe 290 28 437
Instrumenty dłużne 17 933 983 34 990
Instrumenty pochodne – rachunkowość zabezpieczeń 24 14 385
PASYWA
Zobowiązania finansowe przeznaczone do obrotu 31
Wycena instrumentów pochodnych 96 918 29 483
Pozycje krótkie 16 614
Instrumenty pochodne – rachunkowość zabezpieczeń 24 614 573

 

Dane w tys. zł, stan na 31.12.2020

Nota Kwotowania aktywnego rynku Techniki wyceny w oparciu o parametry pochodzące
z rynku
Techniki wyceny z wykorzystaniem istotnych parametrów niepochodzących
z rynku
Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
AKTYWA      
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu 19
Wycena instrumentów pochodnych 133 815 20 373
Instrumenty kapitałowe 245
Instrumenty dłużne 269 413
Aktywa finansowe inne niż przeznaczone do obrotu obowiązkowo wyceniane według wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 20
Instrumenty kapitałowe 134 163 66 609
Instrumenty dłużne 50 335
Kredyty i pożyczki 22 1 615 753
Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez inne całkowite dochody 21
Instrumenty kapitałowe 320 29 218
Instrumenty dłużne 18 613 077 0
Instrumenty pochodne – rachunkowość zabezpieczeń 24 21 795
PASYWA
Zobowiązania finansowe przeznaczone do obrotu 31
Wycena instrumentów pochodnych 83 754 20 021
Pozycje krótkie 64 778
Instrumenty pochodne – rachunkowość zabezpieczeń 24 738 850

Stosując kryterium techniki wyceny Grupa na dzień 31.12.2021 r. klasyfikowała do kategorii 3 następujące instrumenty finansowe:

  • ekspozycje kredytowe zawierające w definicji oprocentowania dźwignię finansową / mnożnik (są to ekspozycje kart kredytowych i limitu w rachunku bieżącym dla których oprocentowanie oparte jest o mnożnik: 4 razy stopa lombardowa). Do oszacowania wartości godziwej kredytów, z uwagi na brak dostępności wartości rynkowej, posłużono się wewnętrznym modelem wyceny z uwzględnieniem założenia, iż w momencie udzielenia kredytu wartość godziwa równa jest wartości bilansowej. Wartość godziwa kredytów bez rozpoznanej utraty wartości jest równa sumie przyszłych oczekiwanych przepływów pieniężnych zdyskontowanych na daną datę bilansową. Stopa dyskontująca stanowi sumę: kosztu ryzyka, kosztu finansowania, wartości oczekiwanego zwrotu. Wartość godziwa kredytów o rozpoznanej utracie wartości jest równa sumie przyszłych oczekiwanych odzysków zdyskontowanych z zastosowaniem efektywnej stopy procentowej, uznając, że średnie oczekiwane odzyski uwzględniają w pełni element ryzyka kredytowego. W przypadku wzrostu stopy dyskontującej o 1 p.p. wycena portfela zmieniłaby się o -0,1% (analiza wrażliwości: na podstawie modelu wyceny FV dla portfela kart kredytowych);
  • opcje na indeksy; transakcje opcyjne są wyceniane według wartości godziwej
    z zastosowaniem modeli do wyceny opcji, wycena modelowa uzupełniana jest o wpływ na wartość godziwą szacunkowego parametru ryzyka kredytowego;
  • akcje VISA Incorporation: sposób oszacowania wartości godziwej uwzględnia wartość pieniądza w czasie, oraz okres konwersji akcji uprzywilejowanych na akcje zwykłe VISA.
  • pozostałe instrumenty kapitałowe wyceniane według wartości godziwej (nienotowane na aktywnym rynku).

W okresie sprawozdawczym Grupa nie dokonywała transferów instrumentów finansowych pomiędzy technikami wyceny do wartości godziwej.

Zmiany stanu wartości godziwych instrumentów wycenianych w oparciu o techniki wyceny z wykorzystaniem istotnych parametrów niepochodzących z rynku przedstawia poniższa tabela (w tys. zł):

Opcje na indeksy Opcje wbudowane w emitowane papiery dłużne i depozyty Akcje i udziały Instrumenty dłużne Kredyty i pożyczki
Stan na 31.12.2020 19 911 (19 559) 95 827 50 335 1 615 753
Rozliczenie / sprzedaż / zakup 4 158 (5 055) 3 0 (1 348 014)
Zmiana wyceny ujęta w kapitale własnym 0 0 (785) 0 0
Przychody z tytułu odsetek i przychody o podobnym charakterze 0 0 0 0 55 372
Wynik z tytułu aktywów i zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu 4 328 (4 258) 0 0 0
Wynik z tytułu aktywów finansowych nieprzeznaczonych do obrotu wycenianych obowiązkowo według wartości godziwej przez wynik finansowy 0 0 0 77 164 39 881
Wynik z pozycji wymiany 0 0 0 0 0
Stan na 31.12.2021 28 397 (28 872) 95 046 127 499 362 992

Dla opcji na indeksy zawieranych na nieaktywnym rynku oraz opcji walutowych Grupa zawiera jednocześnie transakcje zamykające back–to-back na rynku międzybankowym, w rezultacie element szacowanego ryzyka kredytowego nie ma wpływu na wynik finansowy.

Oszacowany przez Grupę wpływ korekt z tytułu ryzyka kredytowego kontrahenta nie był znaczący z punktu widzenia poszczególnych transakcji pochodnych zawartych przez Bank. W konsekwencji, Bank nie uznaje wpływu nieobserwowalnych danych wejściowych użytych do wyceny transakcji pochodnych za znaczący i zgodnie z postanowieniami MSSF 13.73 nie klasyfikuje takich transakcji do 3 poziomu hierarchii wartości godziwej.

 

Opcje na indeksy Opcje wbudowane w emitowane papiery dłużne i depozyty Akcje i udziały Instrumenty dłużne Kredyty i pożyczki
Stan na 31.12.2019 61 294 (60 944) 95 976 103 001 1 498 195
Rozliczenie / sprzedaż / zakup (34 996) 34 697 0 0 90 544
Zmiana wyceny ujęta w kapitale własnym 0 0 (175) 0 0
Przychody z tytułu odsetek i przychody o podobnym charakterze 0 0 0 0 69 934
Wynik z tytułu aktywów i zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu (6 387) 6 688 0 0 0
Wynik z tytułu aktywów finansowych nieprzeznaczonych do obrotu wycenianych obowiązkowo według wartości godziwej przez wynik finansowy 0 0 0 (52 666) (42 920)
Wynik z pozycji wymiany 0 0 26 0 0
Stan na 31.12.2020 19 911 (19 559) 95 827 50 335 1 615 753

Wyniki wyszukiwania