Brak notatek
Koszyk jest lusty
Wyślij do drukarki
Usuń
Raport finansowy i społeczny 2018

Ryzyko kredytowe jest jednym z najważniejszych rodzajów ryzyka, na jakie narażona jest Grupa, w związku z czym, przykłada się szczególną wagę do zarządzania ekspozycjami na to ryzyko. Ryzyko kredytowe wiąże się z bilansowymi ekspozycjami kredytowymi oraz z instrumentami pozabilansowymi, takimi jak udzielone i niewykorzystane linie kredytowe, gwarancje i akredytywy, jak również limity na transakcji związane z instrumentami finansowymi.

Polityka kredytowa podlega okresowym przeglądom i weryfikacji uwzględniającym uwarunkowania rynkowe oraz zmiany w otoczeniu regulacyjnym Grupy.

Dla potrzeb zarządzania ryzykiem kredytowym Grupa korzysta z kilku systemów ratingowych w zależności od rodzaju ekspozycji i segmentu danego klienta. System ratingowy to zestaw metod (modeli), procesów, kontroli, procedur zbierania danych oraz systemów informatycznych identyfikujących i mierzących ryzyko kredytowe, klasyfikujących ekspozycje do określonych klas lub pul (nadawanie ratingu) oraz szacujących prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania i oczekiwaną wielkość straty z tego tytułu.

Pomiar ryzyka kredytowego

Pomiar ryzyka kredytowego, w celu zarządzania portfelem kredytowym, na poziomie poszczególnych klientów i transakcji, z tytułu udzielanych kredytów i pożyczek odbywa się przy uwzględnieniu trzech podstawowych parametrów:

(i) prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania przez klienta lub kontrahenta (ang. probability of default – PD);

(ii) kwoty ekspozycji w momencie niewykonania zobowiązania (ang. exposure at default – EAD) oraz

(iii) współczynnika strat z tytułu niewykonanego zobowiązania (ang. loss given default – LGD).

(i) Grupa ocenia prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (PD) indywidualnych kontrahentów stosując wewnętrzne modele ratingowe dostosowane do różnych kategorii klientów i transakcji. Zostały one opracowane lokalnie lub na poziomie Grupy BCP lub we współpracy z renomowanymi dostawcami zewnętrznymi i łączą analizę statystyczną z oceną specjalisty kredytowego. Dodatkowo Klienci Grupy są klasyfikowani w ramach 15 klas ratingowych, które dla potrzeb tego raportu zostały przedstawione w sześciu głównych grupach. Jednolita skala ratingowa Grupy (Master Ratings Scale), przedstawiona poniżej, zawiera także zakres prawdopodobieństw niewykonania zobowiązań określonych dla każdej klasy/grupy ratingowej. Modele ratingowe podlegają okresowym przeglądom i – w razie stwierdzenia takiej potrzeby – stosownym modyfikacjom. Modyfikacje modeli zatwierdzane są przez Komitet Walidacji.

Grupa regularnie analizuje oraz ocenia wyniki ratingów i ich siłę predykcyjną w odniesieniu do przypadków niewykonania zobowiązań. Proces nadawania ocen ryzyka klientów (przeprowadzany niezależnie od procesu kredytowego w Departamencie Ratingu) wspierają systemy informatyczne, pozyskujące i analizujące informacje z wewnętrznych i zewnętrznych baz danych.

Skala wewnętrznych ratingów Grupy
Master Skala Opis oceny
1-3 Najwyższa jakość
4-6 Dobra jakość
7-9 Średnia jakość
10-12 Niska jakość
13-14 Pod obserwacją
15 Niewykonanie zobowiązania

(ii) EAD – kwota ekspozycji w momencie niewykonania zobowiązania (exposure at default) – dotyczy kwot, które według przewidywań Grupy będą należnościami Grupy w momencie niewykonania zobowiązania. Jako zobowiązanie, Grupa rozumie każdą wypłaconą już kwotę plus dalsze kwoty, jakie mogą zostać wypłacone do momentu niewykonania zobowiązań, o ile do niego dojdzie.

(iii) LGD – współczynnik strat z tytułu niewykonanego zobowiązania (loss given default) stanowi przewidywania Grupy, co do strat wynikających z faktycznych przypadków niewykonania zobowiązań, z uwzględnieniem wewnętrznych i zewnętrznych kosztów windykacji oraz efektu dyskonta.

W oparciu o wytyczne MSSF 9, w dniu zastosowania nowego standardu, definicja utraty wartości została dostosowana do bardziej konserwatywnej definicji niewykonania zobowiązania, wykorzystywanej w procesie kalkulacji wymogów kapitałowych (w tym w podejściu IRB). Główna różnica w obu definicjach przed zmianą, wiązała się z podejściem do kwarantanny dla ekspozycji restrukturyzowanych. Podejście to jest bardziej restrykcyjne w przypadku definicji niewykonania zobowiązania. W związku z tym, od momentu wdrożenia MSSF 9, Grupa przyjęła jednolitą definicję niewykonania zobowiązania, zarówno w zakresie kalkulacji wymogów kapitałowych, jak i na potrzeby szacowania utraty wartości.

  • DPD>90 dni, uwzględniając progi istotności dla kwoty wymagalnej: 500 zł – ekspozycje detaliczne oraz 3000 zł – ekspozycje klientów korporacyjnych
  • Ekspozycje restrukturyzowane (aneksy oraz ugody)
  • Kredyty w procesie windykacji
  • Przesłanki jakościowe zidentyfikowane w procesie analizy indywidualnej

Grupa stosuje koncepcję zarażania ekspozycji (ang. cross-default) dla wszystkich segmentów.

Papiery dłużne Skarbu Państwa oraz Banku Centralnego monitorowane są w oparciu o rating Polski. Natomiast sytuacja ekonomiczno-finansowa emitentów dłużnych papierów komunalnych monitorowana jest kwartalnie w oparciu o ich sprawozdawczość.

Grupa nie stosuje wyłączenia z tytułu niskiego ryzyka kredytowego (ang. low credit risk exemption – LCR) zarówno w odniesieniu do ekspozycji Skarbu Państwa i Banku Centralnego, jak i innych grup ekspozycji.

Grupa utrzymuje ścisłą kontrolę nad limitami otwartych pozycji netto na instrumentach pochodnych (tj. różnicą między transakcjami kupna i sprzedaży), zarówno ze względu na kwoty jak i terminy zapadalności transakcji. Ekspozycje na ryzyko kredytowe, wynikające z instrumentów pochodnych zawieranych z klientami są zarządzane jako część całkowitych limitów kredytowych wyznaczanych w oparciu o badanie naturalnej ekspozycji oraz o analizę sytuacji finansowej klienta, a także w ramach limitów kontrahentów.

Grupa oferuje produkty skarbowe w celu zabezpieczania ryzyka kursu walutowego lub ryzyka stopy procentowej w ramach przyznanych klientom limitów skarbowych lub pod depozyt zabezpieczający.

Zdecydowana większość umów Grupy zawiera możliwość wezwania klienta do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego lub złożenie innego zabezpieczenia uzgodnionego z Grupą (jeżeli wycena otwartych pozycji klienta przekroczy poziom kwoty limitu skarbowego; tzw. margin call) i jeżeli klient nie uzupełni wymaganego zabezpieczenia Grupa ma prawo do zamknięcia pozycji i wypowiedzenia umowy.

Do zobowiązań pozabilansowych obciążonych ryzykiem kredytowym zaliczamy gwarancje, akredytywy oraz przyznane linie kredytowe. Podstawowym celem tych instrumentów jest umożliwienie klientowi dysponowania w określony sposób przyznanymi przez Grupę środkami finansowymi.

Gwarancje i akredytywy typu standby (zobowiązania typu gwarancyjnego) niosą takie samo ryzyko kredytowe jak kredyty (w przypadku gwarancji i akredytywy typu stand-by po wpływie ważnego roszczenia Grupa musi dokonać wypłaty).

Akredytywy dokumentowe i handlowe są pisemnym, nieodwołalnym i ostatecznym zobowiązaniem Grupy do honorowania płatności w oparciu o zgodne dokumenty w terminach określonych w akredytywie i wiążą się z ryzykiem podobnym do gwarancji.

Dostępne saldo linii kredytowej jest to niewykorzystana część uprzednio zaakceptowanych kwot odnoszących się do zobowiązań o charakterze kredytowym, możliwych do wykorzystania w formie kredytów, gwarancji lub akredytyw. Biorąc pod uwagę ryzyko kredytowe zobowiązań do udzielenia kredytu, Grupa jest potencjalnie narażona na stratę w wysokości równej sumie niewykorzystanych zobowiązań. Jednak, prawdopodobna kwota straty jest mniejsza niż łączna wartość niewykorzystanych zobowiązań, ponieważ większość zobowiązań do uruchomienia kredytu zależy od spełnienia przez klientów poszczególnych standardów kredytowych.

Grupa monitoruje okres pozostały do terminu zapadalności pozabilansowych zobowiązań kredytowych, ponieważ długoterminowe zobowiązania wiążą się zazwyczaj z większym stopniem ryzyka kredytowego niż zobowiązania krótkoterminowe.

Polityka kontroli limitów i zmniejszenia ryzyka

Grupa mierzy, monitoruje i kontroluje duże zaangażowania kredytowe oraz nadmierną koncentrację ryzyka kredytowego, wszędzie tam gdzie zostanie ona zidentyfikowana. Proces zarządzania ryzykiem koncentracji dotyczy zarówno zaangażowań indywidualnych – występujących wobec pojedynczego kredytobiorcy lub grupy kredytobiorców powiązanych (kapitałowo, organizacyjnie lub poprzez istnienie istotnych zależności ekonomicznych), jak i tzw. zaangażowań sektorowych – wobec branż/sektorów gospodarki, regionów geograficznych, krajów, portfela finansującego nieruchomości (w tym kredytów walutowych), portfela w walutach obcych i innych. Powyższe rodzaje zaangażowań sektorowych są objęte wewnętrznym systemem limitów. Informacje o wykorzystaniu limitów prezentowane są na Radzie nadzorczej oraz Komitecie Ryzyka.

Limity wewnętrzne (wymienione wyżej) monitorowane są kwartalnie. Wysokość tych limitów poddawana jest rocznemu lub częstszemu przeglądowi, gdy zostanie to uznane za stosowne. Limity zatwierdza Rada nadzorcza lub Komitet Ryzyka.

Zarządzanie ekspozycjami na ryzyko kredytowe odbywa się także poprzez regularne monitorowanie sytuacji ekonomiczno-finansowej klientów i/lub historii współpracy z Grupą z punktu widzenia terminowego regulowania ich zobowiązań z tytułu odsetek i kapitału.

Zabezpieczenia przyjmowane w Grupie służą ograniczeniu ryzyka kredytowego i główną ich rolą jest minimalizacja straty na wypadek niedokonania przez klienta spłaty transakcji kredytowej w umownej kwocie i terminie, poprzez zapewnienie alternatywnego źródła pokrycia wymagalnych należności. Przyjmowane one są zgodnie z zasadami polityki kredytowej ustalonymi dla poszczególnych segmentów klienta. Jako główną zasadę przyjęto, że zabezpieczenie transakcji kredytowej powinno być adekwatne do ryzyka kredytowego ponoszonego przez Grupę przy uwzględnieniu specyfiki danej transakcji (tzn. jej typu, kwoty, okresu spłaty a także ratingu kredytowanego klienta).

Polityka kredytowa określa typy, rodzaje i formy prawne akceptowanych w Grupie zabezpieczeń, jak również bardziej szczegółowe wymogi mające uprawdopodobnić zbywalność konkretnych rodzajów zabezpieczeń zgodnie z doświadczeniami windykacyjnymi Grupy.

Grupa przykłada szczególną wagę do prawidłowego określania wartości zabezpieczeń, określa zasady dokonywania i weryfikacji wycen i dokłada wszelkich starań, aby wyceny te były obiektywne, ostrożne i odzwierciedlały realną wartość zabezpieczenia. W celu zapewnienia skutecznego ustanowienia zabezpieczenia Grupa opracowała stosowne wzorce umów zabezpieczeń, wniosków, pełnomocnictw i oświadczeń.

W segmencie detalicznym na zabezpieczenie przyjmowane są głównie nieruchomości mieszkaniowe (kredyty hipoteczne) oraz aktywa finansowe. W przypadku segmentu korporacyjnego przyjmowane są przede wszystkim wszelkiego typu nieruchomości (mieszkaniowe, komercyjne, grunty) a także cesje wierzytelności z kontraktów.

Do czasu ustanowienia finalnego zabezpieczenia przyjmowane są zabezpieczenia przejściowe. W Grupie wykorzystywane są również rozmaite formy instrumentów uzupełniających zabezpieczenia, mające na celu ułatwienie prowadzenia egzekucji lub uprawdopodobnienie skuteczności spłaty należności z danego zabezpieczenia między innymi takie jak: oświadczenie o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego, weksel własny in blanco, pełnomocnictwo do rachunku bankowego, cesja prawa z umowy ubezpieczenia.

Grupa monitoruje zabezpieczenia pod kątem spełnienia przez nie warunków umownych, w tym prawomocnego ustanowienia finalnego zabezpieczenia transakcji, jak również odnawiania scedowanych polis ubezpieczeniowych. Monitorowana jest również wartość zabezpieczenia w trakcie trwania transakcji kredytowej.

Zgodnie z przyjętą w Grupie polityką kredytową, dopuszcza się także udzielenie transakcji bez zabezpieczenia, co odbywa się według określonych zasad zróżnicowanych w zależności od segmentu klienta. Jednak na wypadek pogorszenia się sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika, w podpisanych z klientem dokumentach Grupa zapewnia sobie możliwość dobezpieczenia transakcji.

Polityka w odniesieniu do utraty wartości i tworzenia odpisów aktualizujących

Proces identyfikacji i pomiaru utraty wartości ekspozycji kredytowych został uregulowany w wewnętrznej instrukcji wprowadzonej wraz z wdrożeniem MSSF 9. Dokument określa szczegółowo tryb oraz zasady analizy indywidualnej i kolektywnej, w tym algorytmy służące do wyliczeń poszczególnych parametrów.

Metodologia i założenia przyjęte do wyznaczania utraty wartości ekspozycji kredytowych są regularnie monitorowane w celu zmniejszenia rozbieżności pomiędzy stratami szacowanymi a rzeczywistymi. W celu oceny adekwatności odpisów z tytułu utraty wartości, wyznaczonych zarówno w ramach analizy indywidualnej, jak i kolektywnej, przeprowadzana jest okresowo (nie rzadziej niż raz w roku) weryfikacja historyczna (backtesting), której wyniki są brane pod uwagę przy definiowaniu działań, mających na celu poprawę jakości procesu.

W Grupie nadzór nad procesem szacowania odpisów aktualizujących i rezerw sprawuje Departament Ryzyka (DMR), który odpowiada również w Banku bezpośrednio za analizę indywidualną w portfelu biznesowym oraz analizę kolektywną. Oprócz DMR w/w proces zaangażowane są jednostki restrukturyzacyjno-windykacyjne Banku: Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych – DNG (analiza indywidualna dla portfela windykacyjno-restrukturyzacyjnego klientów korporacyjnych) oraz Departament Dochodzenia Należności Detalicznych – DDN (analiza indywidualnie istotnych ekspozycji detalicznych z utartą wartości, przede wszystkim kredytów hipotecznych). DMR jest jednostką nie powiązaną z procesem udzielania kredytów i nadzorowaną przez członka Zarządu odpowiedzialnego za zarządzanie ryzykiem. Podobnie zorganizowany jest proces szacowania utraty wartości w Millennium Leasing.

Zarząd Banku pełni aktywną rolę w procesie wyznaczania odpisów aktualizujących i rezerw, wyniki wyceny portfela kredytowego przedkładane są Zarządowi do akceptacji w cyklu miesięcznym, ze szczegółowym objaśnieniem najistotniejszych zmian, mających wpływ na całkowity poziom odpisów i rezerw, w okresie objętym analizą. Zmiany metodologiczne wynikające z procesu walidacji i doskonalenia metodologii, są prezentowane na Komitecie Walidacji, a następnie na Komitecie Ryzyka, w skład których wchodzą wszyscy członkowie Zarządu Banku.

W okresach miesięcznych przygotowywane są szczegółowe raporty, prezentujące informacje na temat portfela kredytowego Grupy w różnych przekrojach, z uwzględnieniem wysokości odpisów aktualizujących i rezerw, ich dynamiki i struktury. Odbiorcami tych raportów są członkowie Zarządu nadzorujący działalność Grupy w obszarze finansów, ryzyka i informacji zarządczej.

Począwszy od 1-go stycznia 2018 szacowanie utraty wartości w Grupie bazuje na koncepcie „oczekiwanej straty kredytowej” (ang. Expected Credit Loss – ECL). Bezpośrednim skutkiem tej zmiany jest konieczność wyznaczania odpisów z tytułu utraty wartości, w oparciu o oczekiwane straty kredytowe oraz uwzględnienie prognoz przyszłych warunków ekonomicznych podczas dokonywania oceny ryzyka kredytowego danej ekspozycji.

Wdrożony model utraty wartości dotyczy aktywów finansowych, klasyfikowanych zgodnie z MSSF 9 jako aktywa finansowe wyceniane według zamortyzowanego kosztu lub według wartości godziwej przez inne całkowite dochody, za wyjątkiem instrumentów kapitałowych.

Zgodnie z MSSF 9 ekspozycje kredytowe klasyfikowane są do następujących kategorii:

  • Koszyk 1 – ekspozycje bez rozpoznanej utraty wartości, dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w horyzoncie 12-tu miesięcy,
  • Koszyk 2 – ekspozycje bez rozpoznanej utraty wartości, ze zidentyfikowanym znaczącym wzrostem ryzyka kredytowego (ang. significant increase of credit risk – SICR), dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w horyzoncie dożywotnim tj. do daty zapadalności ekspozycji,
  • Koszyk 3 – ekspozycje z rozpoznaną utratą wartości, dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w horyzoncie dożywotnim (do końca okresu odzysku aktywa finansowego),
  • POCI (ang. purchased or originated credit impaired) – ekspozycje, które na moment początkowego ujęcia w bilansie mają rozpoznaną utratę wartości, dla których oczekiwana strata kredytowa jest szacowana w perspektywie dożywotniej.

Aktywa, w przypadku których zidentyfikowano znaczący wzrost ryzyka kredytowego w porównaniu z datą początkowego ujęcia w bilansie, są klasyfikowane do Koszyka 2. Znaczący wzrost ryzyka kredytowego jest identyfikowany na podstawie kryteriów jakościowych i ilościowych. Do kryteriów jakościowych należą:

  • opóźnienie w spłacie odsetek lub kapitału dłuższe niż 30 dni,
  • ekspozycje posiadające flagę forbearance ze statusem non-default,
  • ratingi proceduralne, które odzwierciedlają wczesne opóźnienia w płatnościach,
  • podjęcie decyzji ograniczającej ryzyko dla klientów korporacyjnych uruchomionej przez system wczesnego ostrzegania (ang. Early Warning System),
  • zdarzenia związane ze wzrostem ryzyka kredytowego, tzw. miękkie oznaki utraty wartości (ang. Soft Signs of Impairment) zidentyfikowane podczas indywidualnej analizy znaczących klientów.

Kryterium ilościowe polega na porównaniu wartości Lifetime PD ustalonej na datę początkowego rozpoznania ekspozycji w bilansie z wartością PD Lifetime ustaloną na bieżący dzień sprawozdawczy. Jeżeli empirycznie ustalony próg względnej zmiany Lifetime PD jest przekroczony, wówczas ekspozycja jest automatycznie klasyfikowana do Koszyka 2. Analiza ilościowa nie uwzględnia ekspozycji analizowanych indywidualnie.

Analiza indywidualna obejmuje ekspozycje klientów uznanych przez Grupę za indywidualnie istotnych. Grupa zdefiniowała kryteria istotności, które zapewniają, że analiza indywidualna obejmuje co najmniej 50% korporacyjnego portfela biznesowego Grupy oraz 80% portfela zarządzanego przez jednostki odpowiedzialne za windykację i restrukturyzację należności gospodarczych.

Główne elementy procesu analizy indywidualnej:

(1) Identyfikacja tzw. miękkich przesłanek utarty wartości stanowiących jedno z kryteriów jakościowych wykorzystywanych przy identyfikacji znaczącego wzrostu ryzyka kredytowego (SICR);

Proces ten obejmuje największych klientów korporacyjnych, których sytuacja finansowo-ekonomiczna jest analizowana kwartalnie w oparciu o m.in.: najnowsze sprawozdanie finansowe, zdarzenia związane z działalnością firmy, informacje dotyczące podmiotów powiązanych, sygnały odnoszące się do otoczenia gospodarczego, oczekiwania co do przyszłych zmian oraz inne czynniki. Został zdefiniowany katalog tzw. „miękkich przesłanek utraty wartości”, których identyfikacja oznacza znaczący wzrost ryzyka kredytowego (SICR) oraz implikuje klasyfikację wszystkich ekspozycji badanego klienta do Koszyka 2.

(2) Identyfikacja przesłanek utraty wartości;

Grupa zdefiniowała przesłanki utraty wartości w ramach analizy indywidualnej dostosowując je do profilu swojej działalności. Katalog przesłanek stanowi część definicji niewykonania zobowiązania (default) i zawiera między innymi następujące elementy:

  • Sytuacja ekonomiczno-finansowa wskazująca na znaczące trudności klienta,
  • Naruszenie kluczowych warunków umowy, np. istotne opóźnienia w spłacie kapitału lub odsetek,
  • Stwierdzenie nierzetelności klienta w przekazywaniu informacji o jego sytuacji ekonomiczno-finansowej,
  • Trwały brak możliwości nawiązania kontaktu z klientem w przypadku naruszenia warunków umowy,
  • Wysokie prawdopodobieństwa upadłości lub innej niekorzystnej dla instytucji finansującej reorganizacji działalności gospodarczej podmiotu,
  • Ogłoszenia upadłości lub otwarcia postępowania naprawczego wobec klienta,
  • Udzielenie klientowi udogodnień w warunkach finansowania, wynikających z trudności finansowych tego klienta (restrukturyzacja).

Regulacja wewnętrzna zawiera doprecyzowanie wyżej wymienionych przesłanek poprzez wskazanie konkretnych odpowiadających im przypadków i sytuacji , w szczególności w odniesieniu do przesłanek wynikających z znaczących trudności finansowych klienta, naruszenia krytycznych warunków umowy oraz wysokiego prawdopodobieństwa upadłości lub innej reorganizacji przedsiębiorstwa.

(3) Podejście scenariuszowe przy kalkulacji odpisów aktualizujących dla klientów analizowanych indywidualnie;

W przypadki zidentyfikowania co najmniej jednej z przesłanek utraty wartości, wszystkie ekspozycje danego klienta zostają zaklasyfikowane do Koszyka 3, a następnie przeprowadzana jest szczegółowa analiza prognozowanych przepływów pieniężnych. Od momentu wprowadzenia MSSF 9 Grupa stosuje podejście scenariuszowe. Oznacza to, że analityk powinien zdefiniować co najmniej dwa scenariusze odzysków, które odzwierciedlają zatwierdzone strategie dochodzenia należności: główną oraz alternatywną wraz z przypisanymi prawdopodobieństwami realizacji. Scenariusze mogą być oparte na strategii restrukturyzacji lub windykacji, stosowane są również rozwiązania mieszane. Cały proces analizy indywidualnej jest wspierany przez dedykowane narzędzie Case-By-Case Tool, szczególnie przydatne podczas kalkulacji kwoty utraty wartości uwzględniającej opisane podejście scenariuszowe.

Każdy scenariusz zawiera dwa podstawowe źródła odzysków: bezpośrednie przepływy pieniężne od klientów i kwoty odzyskiwane z zabezpieczeń.

(4) Szacowanie przyszłych przepływów od klientów (z harmonogramu);

Istotnym elementem procesu kalkulacji utraty wartości jest szacowanie prawdopodobieństwa przepływów zawartych w harmonogramie odnoszącym się do pozycji: kapitał, odsetki oraz inne przepływy. Prawdopodobieństwo realizacji przepływów zawartych w harmonogramie wynika z przeprowadzonej oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej klienta (wskazanie źródeł potencjalnych spłat) oraz musi być uzasadnione i oszacowane w oparciu o aktualną dokumentację i szeroko rozumianą wiedzę o jego sytuacji z uwzględnieniem projekcji finansowych. Informacje te są gromadzone przez analityka przed przystąpieniem do analizy zgodnie z wytycznymi określonymi w odpowiednich regulacjach Grupy.

W przypadku szacowania prawdopodobieństwa przepływów dla klientów znajdujących się w portfelu zarządzanym przez departamenty zajmujące się dochodzeniem należności, analitycy uwzględniają indywidualny charakter każdej transakcji zwracając uwagę między innymi na następujące elementy mogące wpłynąć na wielkość oczekiwanych przepływów pieniężnych:

  • przyjętą przez Grupę strategię działania wobec klienta,
  • wyniki negocjacji z klientem i jego postawę tj. chęć uregulowania zaległości,
  • poprawę/pogorszenie się jego sytuacji ekonomiczno-finansowej.

Grupa stosuje również sformalizowane zasady ustalania i uzasadniania wysokości prawdopodobieństwa realizacji oraz kwoty wypłaconych przez Bank środków z tytułu udzielonych pozabilansowych ekspozycji kredytowych takich jak gwarancje, poręczenia i akredytywy.

(5) Określenie wartości godziwej zabezpieczenia, oczekiwanej daty sprzedaży oraz oszacowanie oczekiwanych wpływów ze sprzedaży zabezpieczenia z uwzględnieniem kosztów procesu windykacyjnego;

Uwzględnienie w analizie indywidualnej przepływów z tytułu realizacji zabezpieczenia musi być poprzedzone analizą realności jego upłynnienia i oszacowania wartości godziwej z uwzględnieniem kosztów windykacyjnych.

W celu zapewnienia obiektywnych zasad ustalania odzysków z zabezpieczeń Grupa opracowała wytyczne dla segmentu korporacyjnego w zakresie rekomendowanych parametrów stopy odzysku i okresu odzysku dla wybranych grup zabezpieczeń. Biorąc pod uwagę umiejscowienie ekspozycji w strukturze Grupy (portfel biznesowy, portfel restrukturyzacyjno-windykacyjny) oraz rodzaj ekspozycji (kredyt, leasing) określono odrębne zasady dla poszczególnych rodzajów portfeli: biznesowego, restrukturyzacyjno-windykacyjnego oraz leasingowego. Rekomendowane stopy odzysku i okres odzysku z zabezpieczeń podlegają weryfikacji w okresach rocznych.

Analizie kolektywnej podlegają następujące grupy ekspozycji kredytowych:

  • Ekspozycje nieistotne indywidualnie;
  • Ekspozycje istotne indywidualnie, w przypadku których nie została rozpoznana utrata wartości w wyniku analizy indywidualnej.

Dla celów analizy kolektywnej Grupa zdefiniowała portfele homogeniczne, składające się z ekspozycji o podobnym profilu ryzyka kredytowego. Portfele te zostały utworzone na podstawie segmentacji na linie biznesowe, typy produktów kredytowych, liczbę dni opóźnienia, typy zabezpieczenia itp. Podział na portfele homogeniczne jest okresowo weryfikowany z punktu widzenia ich jednorodności.

Oczekiwana strata kredytowa w analizie kolektywnej obliczana jest przy użyciu parametrów: PD (ang. Probability of Default) – prawdopodobieństwo defaultu, EAD (ang. Exposure at Default) –wartość ekspozycji na moment wystąpienia defaultu oraz LGD (ang. Loss Given Default) – strata w przypadku wystąpienia defaultu, które są wynikiem następujących modeli:

  • Model PD bazuje na empirycznych danych, dotyczących 12-miesięczych współczynników niewykonania zobowiązania (ang. Default Rate), które są wykorzystywane do szacowania wartości PD w horyzoncie dożywotnim (Lifetime), przy użyciu odpowiednich metod statystycznych i ekonometrycznych. Segmentacja na poziomie klienta przyjęta do tego celu, jest zgodna z segmentacją stosowaną do celów wyznaczania wymogów kapitałowych. Dodatkowo do obliczania wartości PD, Bank wykorzystuje informacje o ratingach z wewnętrznych modeli ratingowych. Wartość parametru PD do szacowania ECL w 12-miesięcznym horyzoncie czasowym odpowiada wartości z modeli IRB (po zniesieniu narzutów konserwatyzmu).
  • Modele LGD dla portfela detalicznego wykorzystywane przez Grupę w procesie wyznaczania wymogów kapitałowych, zostały dostosowane do wymogów MSSF 9 w zakresie szacowania utraty wartości. Główne komponenty tych modeli to prawdopodobieństwo uzdrowienia (ang. probability of cure) i stopa odzysku (ang. recovery rate) oszacowane na podstawie zdyskontowanych przepływów pieniężnych. Adaptacja do potrzeb MSSF 9 objęła między innymi wyłączenie narzutów konserwatyzmu, kosztów pośrednich i korekty z tytułu spowolnienia gospodarczego. W przypadku portfela korporacyjnego opracowano całkowicie nowy model LGD, który w pełni spełnia wymagania nowego standardu. Model oparty jest na komponencie parametryzującym odzyski z kluczowych typów zabezpieczeń oraz komponencie określającym stopę odzysku dla niezabezpieczonej części ekspozycji. Wszystkie parametry wyznaczono bazując na danych historycznych, z uwzględnieniem zdyskontowanych przepływów pieniężnych, uzyskanych przez Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych.
  • Model EAD wykorzystywany w Grupie, uwzględnia kalkulację następujących parametrów: średniej stopy wykorzystania limitu (LU), współczynnika konwersji kredytowej (CCF), współczynnika przedpłat oraz behawioralnego czasu życia. Segmentacja bazuje na typie klienta (detaliczny, korporacyjny, leasing) i produktu (z harmonogramem / bez harmonogramu).

Wyniki modeli wykorzystywanych w analizie kolektywnej poddawane są okresowej weryfikacji historycznej. Parametry oraz modele objęte są również procesem zarządzania modelami, uregulowanym w dokumencie „Zasady zarządzania modelami ryzyka kredytowego”, w ramach którego określone są między innymi zasady tworzenia, zatwierdzania, monitoringu i walidacji, oraz weryfikacji historycznej modeli.

W procesie kalkulacji oczekiwanej straty kredytowej, Grupa wykorzystuje informację o przyszłych zdarzeniach makroekonomicznych (ang. Forward Looking Information – FLI), zarówno w estymacji PD, LGD, EAD, jak i w procesie identyfikacji znaczącego wzrostu ryzyka kredytowego (SICR) oraz alokacji ekspozycji do Koszyka 2 (logika transferu). Biuro Analiz Makroekonomicznych przygotowuje trzy scenariusze makroekonomiczne (bazowy, optymistyczny i pesymistyczny) i określa prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Prognozy przekładają się pośrednio i bezpośrednio na wartości oszacowanych parametrów oraz ekspozycji, a ich wpływ różni się w zależności od modelu, typu produktu, klasy ratingowej itp. Grupa wykorzystuje wyłącznie prognozy przygotowywane wewnętrznie. Prognozy są dostarczane co kwartał w trzyletnim horyzoncie czasowym.

Podobnie jak w przypadku jakichkolwiek prognoz makroekonomicznych, zarówno prognozy jak i oszacowane prawdopodobieństwa obarczone są w dużym stopniu niepewnością, w związku z czym rzeczywiste wyniki mogą znacznie różnić się od tych przewidywanych.

Założenia dotyczące zmiennych makroekonomicznych

Kluczowe założenia przyjęte na potrzeby szacowania ECL na dzień 31 grudnia 2018 r. przedstawiono poniżej.

Zmienna makroekonomiczna Scenariusz 2019 2020 2021
Produkt Krajowy Brutto Bazowy 103.9 103.2 102.9
Optymistyczny 105.0 104.2 103.7
Łagodna recesja 101.1 101.7 102.2
Referencyjna Stopa Procentowa Bazowy 1.50 2.00 2.00
Optymistyczny 2.25 2.50 2.25
Łagodna recesja 1.50 1.50 1.50
Stopa Bezrobocia Bazowy 5.6 5.7 6.0
Optymistyczny 4.8 4.8 4.9
Łagodna recesja 6.7 7.9 8.4
Wagi przypisane do każdego ze scenariuszy makroekonomicznych na dzień 31 grudnia 2018 r. kształtowały się następująco:
Bazowy Optymistyczny Łagodna recesja
Zastosowana waga 70% 15% 15%

Wrażliwość ECL na scenariusze makroekonomiczne

W celu oceny wrażliwości ECL na przyszłe warunki makroekonomiczne, Grupa wyznaczyła nieważoną wartość ECL oddzielnie dla każdego ze stosowanych scenariuszy. Wpływ aplikacji każdego scenariusza z osobna na ECL nie przekracza 1,5%.

Regulacje wewnętrzne definiują szczegółowo zasady odwracania strat z tytułu utraty wartości. Co do zasady odwrócenie straty i rozwiązanie odpisu aktualizującego jest możliwe w przypadku ustania przesłanek utraty wartości, w tym spłaty zaległości lub wyłączenia z portfela windykacyjnego (reklasyfikacja do kategorii bez utraty wartości), bądź też w przypadku sprzedaży wierzytelności. Reklasyfikacja do kategorii bez utraty wartości w przypadku ekspozycji podlegających restrukturyzacji jest możliwa tylko wówczas, jeśli klient przejdzie pomyślnie zdefiniowany okres „kwarantanny”, w którym nie wykaże opóźnień w spłacie kapitału lub odsetek powyżej 30 dni. Okres kwarantanny może rozpocząć się jedynie po upływie okresu zawieszenia/obniżenia spłat (tzw. Grace period) – jeśli takie udogodnienie zostało przyznane na skutek restrukturyzacji.

Powyższe nie dotyczy korporacyjnego portfela restrukturyzacyjno-windykacyjnego, dla którego zdefiniowano odrębne warunki przeniesienia do kategorii bez utraty wartości.

Ponadto dla transakcji leasingowych okres kwarantanny równa się czasowi przebywania w portfelu restrukturyzacyjnym plus dodatkowo zdefiniowany okres. W czasie jego trwania, opóźnienia w spłatach również nie mogą przekraczać 30 dni.

W roku 2018 w Banku miała miejsce sprzedaż korporacyjnych ekspozycji kredytowych, klasyfikowanych jako z utratą wartości, w łącznej kwocie bilansowej 13,3 mln PLN.

Maksymalna ekspozycja na ryzyko kredytowe

31.12.2018 31.12.2017
Ekspozycje narażone na ryzyko kredytowe związane z aktywami bilansowymi: 77 023 940 68 185 690
Depozyty, kredyty i pożyczki udzielone bankom i innym instytucjom monetarnym 731 252 254 205
Kredyty i pożyczki dla klientów: 52 711 680 47 411 078
Obowiązkowo w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat: 1 250 525
Kredyty dla klientów indywidualnych 1 232 494
Należności z tytułu kart płatniczych 759 280
Kredyty na rachunku bieżącym 473 214
Kredyty udzielone klientom korporacyjnym i dla sektora publicznego 18 031
Wyceniane według zamortyzowanego kosztu: 51 461 155 47 411 078
Kredyty dla klientów indywidualnych 34 015 349 32 012 824
Należności z tytułu kart płatniczych 525 722 348
Kredyty gotówkowe i inne kredyty dla klientów indywidualnych 6 208 042 5 537 658
Kredyty hipoteczne 27 806 782 25 752 818
Kredyty udzielone klientom korporacyjnym 17 227 563 15 129 506
Kredyty udzielone podmiotom publicznym 218 243 268 748
Finansowe instrumenty pochodne oraz korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 226 873 1 078 545
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 693 242 338 359
Dłużne papiery wartościowe obowiązkowo w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 43 187
Dłużne papiery wartościowe wyceniane według wartości godziwej przez inne całkowite dochody 22 104 639 19 016 855
Umowy z przyrzeczeniem odkupu 250 284 0
Pozostałe aktywa finansowe 262 783 86 650
Ryzyko kredytowe związane z pozycjami pozabilansowymi: 9 855 664 9 121 526
Gwarancje finansowe 1 431 850 1 222 236
Zobowiązania kredytowe 8 423 814 7 899 290

Powyższa tabela przedstawia strukturę ekspozycji na ryzyko kredytowe Grupy na dzień 31 grudnia 2018 r. oraz 31 grudnia 2017 r., bez uwzględnienia instrumentów ograniczających ryzyko. Dla aktywów bilansowych ekspozycje prezentowane powyżej oparte są na kwotach netto przedstawionych w bilansie.

 

Kredyty i pożyczki dla klientów obowiązkowo wycenianych wg wartości godziwej przez rachunek zysków i strat

31.12.2018 31.12.2017
Obowiązkowo w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat: * 1 250 525
Klienci korporacyjni 17 944
Klienci indywidualni 1 232 494
Sektor publiczny 87
* Powyższe dane obejmują korektę wartości godziwej w wysokości: (72 943)

Jakość kredytowa aktywów finansowych

Jakość kredytowa aktywów finansowych
PLN’000,
wg stanu na 31 grudnia 2018 r.
Koszyk 1
(12-miesięczna strata)
Koszyk 2 (strata dożywotnia) Koszyk 3 (strata dożywotnia) POCI Suma
Ekspozycje bilansowe narażone na ryzyko kredytowe 71 474 402 3 097 748 2 388 484 15 410 76 976 045
Odpis bilansowy 232 576 184 451 1 343 418 (1 576) 1 758 868
Kredyty i pożyczki dla banków (rating zewnętrzny Fitch: od BBB do AAA; Moody’s: od B3 do Aaa; S&P: od B+ do AAA) 731 268 731 268
Kredyty i pożyczki dla klientów indywidualnych (zgodnie z Master Skalą) 31 901 909 1 581 911 1 597 129 15 410 35 096 359
·       1-3 Najwyższa jakość 18 986 783 9 988 0 0 18 996 771
·       4-6 Dobra jakość 6 422 656 171 289 0 4 6 593 948
·       7-9 Średnia jakość 5 192 651 282 731 0 8 5 475 390
·       10-12 Niska jakość 1 031 929 358 918 0 10 1 390 857
·       13-14 Pod obserwacją 0 758 795 0 67 758 863
·       15 Niewykonanie zobowiązania 0 0 1 597 129 15 321 1 612 450
·       Bez ratingu* 267 891 189 0 0 268 080
Utrata wartości 73 640 121 530 887 106 (1 576) 1 080 700
Kredyty i pożyczki dla klientów korporacyjnych (zgodnie z Master Skalą) 7 515 196 784 615 507 031 0 8 806 842
·       1-3 Najwyższa jakość 28 835 0 0 0 28 835
·       4-6 Dobra jakość 1 598 962 39 852 0 0 1 638 814
·       7-9 Średnia jakość 3 587 730 293 248 0 0 3 880 978
·       10-12 Niska jakość 1 426 388 403 382 0 0 1 829 770
·       13-14 Pod obserwacją 0 14 103 0 0 14 103
·       15 Niewykonanie zobowiązania 0 0 506 770 0 506 770
·       Bez ratingu* 873 281 34 029 261 0 907 572
Utrata wartości 97 889 31 829 313 879 0 443 596
Kredyty i pożyczki dla sektora publicznego (zgodnie z Master Skalą) 198 803 1 937 0 0 200 741
·       1-3 Najwyższa jakość 0 0 0 0 0
·       4-6 Dobra jakość 0 0 0 0 0
·       7-9 Średnia jakość 0 0 0 0 0
·       10-12 Niska jakość 0 0 0 0 0
·       13-14 Pod obserwacją 0 498 0 0 498
·       15 Niewykonanie zobowiązania 0 0 0 0 0
·       Bez ratingu* 198 803 1 439 0 0 200 242
Utrata wartości 241 3 0 0 244
Faktoring (zgodnie z Master Skalą) 2 398 100 181 186 31 167 0 2 610 453
·       1-3 Najwyższa jakość 0 0 0 0 0
·       4-6 Dobra jakość 580 470 71 0 0 580 541
·       7-9 Średnia jakość 1 252 918 40 992 0 0 1 293 909
·       10-12 Niska jakość 275 181 138 594 0 0 413 775
·       13-14 Pod obserwacją 0 0 0 0 0
·       15 Niewykonanie zobowiązania 0 0 31 167 0 31 167
·       Bez ratingu* 289 531 1 529 0 0 291 060
Utrata wartości 27 193 7 384 27 500 0 62 077
Leasing (zgodnie z Master Skalą): 5 704 373 548 098 253 157 0 6 505 628
·       1-3 Najwyższa jakość 6 289 0 0 0 6 289
·       4-6 Dobra jakość 521 028 32 578 0 0 553 606
·       7-9 Średnia jakość 1 295 470 43 337 0 0 1 338 807
·       10-12 Niska jakość 400 597 172 927 0 0 573 524
·       13-14 Pod obserwacją 0 1 358 0 0 1 358
·       15 Niewykonanie zobowiązania 0 0 238 775 0 238 775
·       Bez ratingu* 3 480 988 297 898 14 382 0 3 793 268
Utrata wartości 33 613 23 704 114 933 0 172 250
Instrumenty pochodne i zabezpieczenia wartości godziwej (zgodnie z Master Skalą): 226 873 0 0 0 226 873
·       1-3 Najwyższa jakość 25 516 25 516
·       4-6 Dobra jakość 38 235 38 235
·       7-9 Średnia jakość 4 399 4 399
·       10-12 Niska jakość 27 455 27 455
·       13-14 Pod obserwacją 0 0
·       15 Niewykonanie zobowiązania 0 0
·       Bez ratingu* 1 474 1 474
·         Korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 4 293 4 293
·         Wycena przyszłych płatności walutowych 0 0
·         Instrumenty pochodne zabezpieczające 125 501 125 501
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu (Obligacje Skarbu Państwa**) 693 242 693 242
Inwestycyjne papiery dłużne (Skarb Państwa**, Bank Centralny**, obligacje samorządowe , Europejski Bank Inwestycyjny) 22 104 639 22 104 639
Należności z tytułu papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 0 0

 

(*) grupa klientów bez ratingu wewnętrznego zawiera między innymi ekspozycje związane z kredytami dla jednostek samorządu terytorialnego oraz projektami inwestycyjnymi i niektórymi klientami leasingowymi;
(**) rating dla Polski w 2018r. A- (S&P), A2 (Moody’s), A- (Fitch)

 

Jakość kredytowa aktywów finansowych, które nie były przeterminowane(*), ani nie wykazywały utraty wartości
PLN’000,
wg stanu na 31 grudnia 2017 r.
31.12.2017
Ekspozycje bilansowe narażone na ryzyko nieprzeterminowane i bez utraty wartości 65 866 562
Kredyty i pożyczki dla banków (rating zewnętrzny Fitch: od BBB do AAA; Moody’s: od B3 do Aaa; S&P: od B+ do AAA) 254 205
Kredyty i pożyczki dla klientów (wg. Master Skali): 45 178 599
·         1-3 najwyższa jakość 17 734 981
·         4-6 dobra jakość 8 274 048
·         7-9 średnia jakość 10 354 286
·         10-12 niska jakość 3 937 005
·         13-14 pod obserwacją 218 783
·         15 niewykonanie zobowiązania** 193 468
·         Bez ratingu*** 4 466 028
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu (obligacje Skarbu Państwa****, inne) 338 359
Finansowe instrumenty pochodne oraz korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej (wg Master Skali) 1 078 544
·         1-3 najwyższa jakość 63 420
·         4-6 dobra jakość 67 980
·         7-9 średnia jakość 14 902
·         10-12 niska jakość 37 795
·         13-14 pod obserwacją 49
·         15 niewykonanie zobowiązania 0
·         Bez ratingu 730
·         Korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 7 784
·         Wycena przyszłych płatności walutowych 4
·         Instrumenty pochodne zabezpieczające 885 880
Inwestycyjne papiery dłużne (Skarb Państwa****, Bank Centralny****, obligacje samorządowe, Europejski Bank Inwestycyjny) 19 016 855
Należności z tytułu papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 0

(*) należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i są wykazywane w tej kategorii;
(**) należności bez utraty wartości ze względu na fakt, że zdyskontowana wartość zabezpieczeń pokrywa w pełni ekspozycję oraz należności, które kiedyś były identyfikowane z utratą wartości i przeszły do portfela bez utraty wartości, ale zgodnie z przyjętą definicją default-u w procesie IRB wciąż posiadają rating 15;
(***) grupa klientów bez ratingu wewnętrznego zawiera między innymi ekspozycje związane z kredytami dla jednostek samorządu terytorialnego oraz projektami inwestycyjnymi i niektórymi klientami leasingowymi;
(****) rating dla Polski w 2017r. BBB+ (S&P), A2 (Moody’s), A- (Fitch)

Kredyty i pożyczki

  Ekspozycja brutto w tys. PLN 31.12.2017
Kredyty i pożyczki dla klientów Kredyty i pożyczki dla banków
Nie przeterminowane i bez rozpoznanej utraty wartości 45 178 599 254 205
Przeterminowane*, ale bez rozpoznanej utraty wartości (koszty amortyzacji) 1 497 041 0
Przeterminowane*,ale bez rozpoznanej utraty wartości (wartość godziwa)
Łącznie bez rozpoznanej utraty wartości (IBNR/Koszyk 1+2)

Włączając wartość portfela w Koszyku 2

46 675 640 254 205
Z utratą wartości zamortyzowanego kosztu

Włączając POCI

2 232 666 0
Wartość godziwa bez rewaluacji traktowana jak Koszyk 3
Kredyty i pożyczki, brutto 48 908 306 254 205
Odpisy z tytułu utraty wartości łącznie z IBNR (1 497 228) 0
Aktualizacja wartości godziwej
Kredyty i pożyczki, netto 47 411 078 254 205
Kredyty z rozpoznaną utratą wartości + wartość godziwa bez rewaluacji traktowana jak Koszyk 3 / Kredyty ogółem 4,57% 0,00%
Kredyty w Koszyku 2 (z wartością godziwą) / Kredyty ogółem

(*) należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i nie są wykazywane w tej kategorii;

Kredyty i pożyczki przeterminowane poniżej 90 dni nie są uważane za ekspozycje z rozpoznaną utratą wartości, chyba, że zostaną zidentyfikowane inne przesłanki impairmentu. Kwota brutto kredytów i pożyczek z podziałem na segmenty klientów, przeterminowanych, ale bez rozpoznanej utraty wartości na koniec 2017 r. przedstawia się następująco:

Zaangażowanie brutto,
w tys. PLN
31.12.2017
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Opóźnienia 5 – 30 dni* 463 247 502 173 220 042 0 1 185 462
Opóźnienia 31 – 60 dni 64 967 102 230 50 489 0 217 686
Opóźnienia 61 – 90 dni 10 680 26 796 21 503 0 58 979
Opóźnienia pow. 90 dni** 33 472 11 1 431 0 34 914
Całkowite opóźnienie dłuższe niż 4 dni 572 366 631 210 293 465 0 1 497 041

(*) należności przeterminowanie do 4 dni włącznie, są traktowane jako opóźnienia techniczne i nie są wykazywane w tej kategorii;
(**) należności opóźnione powyżej 90 dni i jednocześnie nie będące w portfelu z utratą wartości, posiadające przesłanki utraty wartości, ale nie wykazujące utraty wartości ze względu na szacowane przepływy pieniężne lub poniżej progu kwotowego

Kwota brutto kredytów i pożyczek z rozpoznaną utratą wartości w podziale na segmenty klientów przedstawia się następująco:

Zaangażowanie brutto,
w tys. PLN
31.12.2018
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Wg rodzaju analizy
Analiza indywidualna 541 425 211 092 2 433 0 754 950
Analiza kolektywna 250 011 585 885 813 048 0 1 648 944
Suma 791 436 796 977 815 481 0 2 403 894
Zaangażowanie brutto,
w tys. PLN
31.12.2017
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Wg rodzaju analizy
Analiza indywidualna 536 113 182 390 3 021 0 721 524
Analiza kolektywna 239 989 476 384 794 769 0 1 511 142
Suma 776 102 658 774 797 790 0 2 232 666

Kwantyfikacja wartości portfela objętego analizą indywidualną oraz wartości utworzonych odpisów w podziale na należności (i odpowiednio odpisy) z rozpoznaną utratą wartości została przedstawiona w notach finansowych.

Tabele poniżej prezentują strukturę portfela objętego analizą indywidualną z rozpoznaną utratą wartości.

31.12.2018 31.12.2017
Kwota w tys. PLN Udział % Pokrycie odpisami aktualizującymi Kwota w tys. PLN Udział % Pokrycie odpisami aktualizującymi
PLN 580 470 76,9% 57,6% 580 437 80,5% 62,9%
CHF 128 734 17,1% 22,6% 103 311 14,3% 27,4%
EUR 44 874 5,9% 41,2% 37 552 5,2% 45,3%
USD 872 0,1% 20,5% 224 0,0% 40,2%
Suma (utrata wartości) 754 950 100,0% 50,6% 721 524 100,0% 56,9%
31.12.2018 31.12.2017
Kwota w tys. PLN Udział % Kwota w tys. PLN Udział %
do 20% 222 534 29,5% 166 405 23,0%
Powyżej 20% do 40% 106 059 14,0% 85 295 11,8%
Powyżej 40% do 60% 123 934 16,4% 147 214 20,4%
Powyżej 60% do 80% 72 446 9,6% 53 806 7,5%
Powyżej 80% 229 977 30,5% 268 804 37,3%
Suma (utrata wartości) 754 950 100,0% 721 524 100,0%

Na koniec 2018 roku finansowy efekt ustanowionych zabezpieczeń wykorzystanych dla należności z rozpoznaną utratą wartości Grupy w analizie indywidualnej (Case by Case) wyniósł 291,4 mln zł (na koniec 2017 r. odpowiednio 230,3 mln zł). Jest to kwota, o którą poziom wymaganych rezerw przypisanych do tego portfela byłby wyższy, gdyby przy szacowaniu odpisu w analizie indywidualnej nie zostały uwzględnione przepływy z zabezpieczeń.

Restrukturyzacja należności jest prowadzona przez specjalnie do tego celu powołane jednostki (oddzielnie dla należności gospodarczych i detalicznych).

Restrukturyzacja zarówno należności gospodarczych, jak i detalicznych ma na celu wykonanie efektywnych działań wobec klientów mających doprowadzić do minimalizacji strat i możliwie szybkiego ograniczenia ryzyk ponoszonych przez Grupę w związku z zawartymi z klientem transakcjami, z których wynikają należności lub zobowiązania pozabilansowe Grupy.

Restrukturyzacja prowadzona jest wobec należności włączonych na podstawie ustalonych w Grupie zasad do portfeli restrukturyzacyjno-windykacyjnych i obejmuje ustalenie nowych, akceptowalnych przez Grupę warunków transakcji (w tym w szczególności zasad ich spłaty i zabezpieczenia oraz ewentualnego uzyskania dodatkowych zabezpieczeń).

Dochodzenie należności detalicznych jest procesem w pełni scentralizowanym, realizowanym w dwóch etapach:

  • postępowanie monitujące – realizowany przez Departament Bankowości Bezpośredniej,
  • postępowanie restrukturyzacyjno-egzekucyjne – realizowany przez Departament Dochodzenia Należności Detalicznych.

Proces wykonywany przez Departament Bankowości Bezpośredniej dotyczy działań polegających na bezpośrednim, telefonicznym kontakcie z klientem i uzyskaniem spłaty wymagalnych należności względem Grupy. W sytuacji braku spłaty zadłużenia lub zgłoszenia przez klienta chęci restrukturyzacji zadłużenia dalsze prowadzenie sprawy odbywa się przez Departament Dochodzenia Należności Detalicznych i obejmuje wszelkie działania restrukturyzacyjne oraz windykacyjne.

Dochodzenie należności jest wspierane przez wyspecjalizowany system informatyczny działający na pełnym portfelu klienta, w pełni zautomatyzowany w fazie monitorowania portfela, jak i wspomagający czynności w późniejszej fazie restrukturyzacji i windykacji. Integralną częścią systemu jest behawioralny model scoringowy, wykorzystywany na etapie postępowania monitującego. System ten jest wykorzystywany w zarządzaniu procesem dochodzenia należności detalicznych w stosunku do wszystkich segmentów klienta.

Model scoringowy bazuje w swoich wewnętrznych obliczeniach między innymi na: segmencie biznesowym klienta, rodzaju produktu obciążonego ryzykiem kredytowym (szczególnie dotyczy to produktów hipotecznych) oraz historii współpracy z klientem w ramach poprzednich działań restrukturyzacyjno-windykacyjnych. Opóźnione należności klientów detalicznych trafiają do systemu informatycznego automatycznie 4 dnia od daty powstania należności wymagalnej.

Proces restrukturyzacji i windykacji należności gospodarczych (tj. należności lub zobowiązań pozabilansowych związanych z zawartymi transakcjami z klientami korporacyjnymi i SME) jest scentralizowany i realizowany przez Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych. Dochodzenie należności gospodarczych ma na celu maksymalizację odzysku i ograniczenie ryzyka ponoszonego przez Grupę w jak najkrótszym czasie poprzez realizację przyjętej strategii działań restrukturyzacyjnych i windykacyjnych w stosunku do:

  • klienta,
  • należności gospodarczych,
  • zabezpieczeń ich spłaty.

Działania realizowane w ramach ww. strategii obejmują m.in.: ustalanie warunków finansowania Klientów, warunków restrukturyzacji należności gospodarczych (w tym w ramach postępowań restrukturyzacyjnych), w tym zasad ich spłaty oraz zabezpieczeń, uzyskiwanie nowych, wartościowych i płynnych zabezpieczeń, doprowadzania do spłaty polubownej, realizację windykacji (w tym komorniczej) należności wymagalnych, w tym z posiadanych zabezpieczeń, działania w procesach upadłościowych dłużników, prowadzenie wymaganych działań sądowych.

Dla zarządzania procesem restrukturyzacji i windykacji należności gospodarczych Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych stosuje aplikacje wspierające proces zarządzania i decyzyjny oraz monitorowania, które szybko dostarczają podstawowych informacji na temat należności, zabezpieczenia, zastosowanego podejścia oraz podstawowych działań i terminów.

Wszystkie zrestrukturyzowane ekspozycje są klasyfikowane do Koszyka 3 bezpośrednio po podpisaniu odpowiedniego aneksu/ugody. Takie ekspozycje mogą zostać uzdrowione, gdy spełnią wewnętrznie określone zasady kwarantanny. Zrestrukturyzowane ekspozycje, które zostały uzdrowione są klasyfikowane do Koszyka 2 na okres co najmniej 2 lat po uzdrowieniu, zgodnie ze standardami technicznymi EBA dla ekspozycji ze statusem forbearance.

Poniższa tabela pokazuje portfel kredytów z rozpoznaną utratą wartości zarządzany przez jednostki organizacyjne Grupy zajmujące się restrukturyzacją należności.

Zaangażowanie brutto w tys. PLN 31.12.2018 31.12.2017
Kredyty i pożyczki udzielone klientom indywidualnym 832 975 713 659
Kredyty i pożyczki udzielone klientom korporacyjnym 246 542 250 413
Razem 1 079 517 964 072

 

Przewłaszczone zabezpieczenia

W 2018 r. nie dokonywano istotnych bezpośrednich przejęć przez Bank i sprzedaży środków trwałych stanowiących zabezpieczenie kredytu. Powyższa sytuacja powodowana jest realizacją innych, bardziej efektywnych ścieżek zaspokajania z zastawów lub przewłaszczeń (czasowo i kwotowo przy ograniczeniu kosztów), tj. doprowadzania do sprzedaży przedmiotu zastawu lub przewłaszczenia bezpośrednio przez dawcę zabezpieczenia pod nadzorem Banku i z przeznaczeniem całości tak uzyskanych środków na spłatę. Odmianą takiego działania jest zawieranie porozumień z syndykami w upadłości na podstawie, których syndyk za uzgodnioną opłatą zabezpiecza i przechowuje przedmioty zastawione lub przewłaszczone oraz w porozumieniu z Bankiem dokonuje ich oferowania i sprzedaży (w tym w ramach sprzedaży zorganizowanych części lub całego przedsiębiorstwa dłużnika) – i tak uzyskane środki przekazywane są bezpośrednio na spłatę należności Banku (zaspokojenie z zabezpieczenia w ww. sposób realizowane jest bez etapu przejęcia przewłaszczonych rzeczy do bilansu Banku na „Aktywa trwałe do zbycia”) .

Jednocześnie spółka zależna od Banku – Millennium Leasing, dokonuje przejęcia środków trwałych będących przedmiotem leasingu i prowadzi aktywne działania w celu ich zbycia. Dane o wartości tych aktywów i ich zmianach w okresie sprawozdawczym przedstawione są w nocie (29) „Aktywa trwałe do zbycia” skonsolidowanego bilansu Grupy.

Polityka w zakresie spisywania należności

Ekspozycje kredytowe, dla których Grupa nie oczekuje wystąpienia żadnych przepływów pieniężnych do odzyskania i dla których utworzony został odpis z tytułu utraty wartości lub korekta wartości godziwej dla wierzytelności pochodzących z zapadłych terminowych operacji finansowych, które łącznie pokrywają w całości należność pozostałą do spłaty, są spisywane z bilansu w ciężar odpisu aktualizującego i przenoszone do ewidencji pozabilansowej. Przedmiotowa operacja nie powoduje umorzenia należności, tj. nie powoduje zwolnienia dłużnika z długu ani zaprzestania wymaganych prawem i uzasadnionych ekonomicznie działań prawnych i windykacyjnych celem dochodzenia spłaty.

Najczęściej Grupa spisuje należności w ciężar rezerw na utratę wartości w przypadku stwierdzenia nieściągalności należności, tj. między innymi:

  • uzyskania postanowienia o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego;
  • śmierci dłużnika;
  • uzyskania potwierdzenia braku szans na zaspokojenie ze środków masy upadłościowej;
  • wyczerpania możliwości prowadzenia egzekucji wobec braku majątku dłużnika głównego i innych osób zobowiązanych (np. dawców zabezpieczeń).
Zaangażowanie brutto należności spisanych,
w tys. PLN
2018 r.
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki udzielone bankom Razem
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Należności spisane z umorzeniem 1 966 1 731 3 301 0 6 998
Należności spisane bez umorzenia 103 946 31 133 191 341 0 326 420
Razem – należności spisane 105 912 32 864 194 642 0 333 418

Koncentracja ryzyk aktywów finansowych z ekspozycją na ryzyko kredytowe

Poniższa tabela przedstawia podział głównych kategorii ekspozycji kredytowych Grupy z rozbiciem na czynniki składowe, według kategorii klientów.

wg stanu na 31.12.2018 Pośrednictwo finansowe Przemysł I budownictwo Handel hurtowy I detaliczny Transport I komunikacja Sektor publiczny Kredyty hipoteczne Kredyty konsumpcyjne* Pozostałe branże Razem
Kredyty i pożyczki dla banków 731 268 0 0 0 0 0 0 0 731 268
Kredyty i pożyczki dla klientów (koszt zamortyzowany) 261 101 6 282 355 4 877 840 2 514 447 184 911 28 319 185 6 777 096 4 003 087 53 220 022
Kredyty i pożyczki dla klientów (wartość godziwa) 291 4 011 4 981 2 141 5 0 1 232 494 6 601 1 250 524
Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 104 0 0 0 693 242 0 0 0 693 346
Instrumenty wyceniane wg zamortyzowanego kosztu 0 0 0 0 44 904 0 0 0 44 904
Instrumenty wyceniane w wartości godziwej przez rachunek zysków I strat 64 796 0 0 0 0 0 0 0 64 796
Instrumenty pochodne I korekty z tytułu zabezpieczeń wartości godziwej 202 012 11 212 4 175 773 0 0 0 8 701 226 873
Lokacyjne papiery wartościowe 28 968 5 004 0 287 22 104 651 0 0 32 22 138 942
Umowy z przyrzeczeniem odkupu 250 284 0 0 0 0 0 0 0 250 284
Razem 1 538 824 6 302 582 4 886 996 2 517 648 23 027 713 28 319 185 8 009 590 4 018 421 78 620 959

 

(*) w tym: karty kredytowe, kredyty gotówkowe, kredyty w rachunku bieżącym

wg stanu na 31.12.2017 Pośrednictwo finansowe Przemysł i Budownictwo Handel hurtowy i detaliczny Transport i komunikacja Sektor publiczny Kredyty hipoteczne Kredyty konsumpcyjne* Pozostałe branże Razem
Kredyty i pożyczki dla banków 254 205 0 0 0 0 0 0 0 254 205
Kredyty i pożyczki dla klientów 172 828 5 836 781 4 037 554 2 343 036 245 345 26 104 033 6 849 047 3 319 682 48 908 306
Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 19 65 10 0 338 351 0 0 16 338 461
Instrumenty pochodne i korekty z tytułu zabezpieczeń wartości godziwej 1 013 703 21 647 21 011 92 0 0 0 22 091 1 078 544
Lokacyjne papiery wartościowe 131 035 5 960 0 142 18 935 737 0 0 31 19 072 905
Umowy z przyrzeczeniem odkupu 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Razem 1 571 790 5 864 453 4 058 575 2 343 270 19 519 433 26 104 033 6 849 047 3 341 820 69 652 421

 

 

Biorąc pod uwagę ryzyko koncentracji w poszczególne sektory i segmenty klientów, Grupa zdefiniowała wewnętrzne limity koncentracji zgodnie z tolerancją na ryzyko, co zapewnia utrzymanie dobrze zdywersyfikowanego portfela kredytowego.

Główną pozycję w portfelu kredytowym (kredyty i pożyczki dla klientów) stanowią kredyty hipoteczne (52%) oraz kredyty gotówkowe dla osób fizycznych (12%). Portfel kredytów dla firm (w tym leasing) działających w różnych sektorach: przemysł i budownictwo, transport i komunikacja, handel, pośrednictwo finansowe oraz w sektorze publicznym stanowi 33% i jego szczegółową strukturę przedstawia poniższa tabela:

Nazwa branży 2018
Ekspozycja bilansowa
(mln zł)
Udział (%) 2017
Ekspozycja bilansowa
(mln zł)
Udział (%)
Kredyty dla osób fizycznych 36 399.7 66.7% 32 953.1 67.4%
Hipoteczne 28 319.2 51.9% 26 104.0 53.4%
Gotówkowe 6 450.2 11.8% 5 332.4 10.9%
Karty kredytowe i pozostałe 1 630.3 3.0% 1 516.6 3.1%
Kredyty dla przedsiębiorstw* 18 143.8 33.3% 15 955.2 32.6%
Handel i naprawy 4 883.5 9.0% 4 037.6 8.3%
Przetwórstwo przemysłowe 5 170.3 9.5% 4 836.7 9.9%
Budownictwo 1 116.2 2.0% 1 000.1 2.0%
Transport i gosp. magazynowa 2 516.9 4.6% 2 343.0 4.8%
Administracja publiczna 184.9 0.3% 245.3 0.5%
Informacja i komunikacja 540.3 1.0% 574.0 1.2%
Usługi pozostałe 972.2 1.8% 774.6 1.6%
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 261.6 0.5% 172.8 0.4%
Obsługa nieruchomości 861.3 1.6% 843.2 1.7%
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 485.2 0.9% 364.7 0.7%
Górnictwo 59.8 0.1% 60.0 0.1%
Dostawy wody, ścieki i odpady 99.8 0.2% 104.9 0.2%
Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię, gaz i wodę 463.0 0.8% 90.9 0.2%
Hotele i restauracje 168.9 0.3% 156.0 0.3%
Edukacja 77.0 0.1% 63.3 0.1%
Rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo 100.4 0.2% 94.1 0.2%
Opieka zdrowotna, pomoc społeczna 158.3 0.3% 169.1 0.3%
Kultura, rekreacja i rozrywka 24.1 0.0% 24.9 0.0%
Łącznie kredyty (brutto) 54 543.5 100.0% 48 908.3 100.0%

(*) w tym: Mikrobiznes o rocznych obrotach do 5 mln zł

Wskaźnik koncentracji 20 największych klientów w portfelu kredytowym Grupy (w tym grup powiązanych ze sobą podmiotów) na koniec 2018 roku wyniósł 7,0% w porównaniu do 5,9% na koniec 2017 roku. Wskaźnik koncentracji 10 największych klientów także uległ wzrostowi w ciągu 2018 roku, z poziomu 4,1% na koniec poprzedniego roku do 4,8%, zgodnie z tolerancją na ryzyko Grupy.