17. Instrumenty pochodne zabezpieczające

Grupa, wg stanu na 31.12.2015 r., stosuje następujące rodzaje rachunkowości zabezpieczeń:

  1. Zabezpieczenie wartości godziwej portfela stałoprocentowych zobowiązań walutowych i portfela zmiennoprocentowych należności walutowych;
  2. Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel złotowych kredytów hipotecznych;
  3. Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel walutowych kredytów hipotecznych oraz finansujących je depozytów złotowych;

Począwszy od 1 stycznia 2006 Grupa ustanowiła pierwsze formalne powiązanie zabezpieczające przed zagrożeniem zmiennością przepływów pieniężnych. Należy zaznaczyć, iż od momentu wdrożenia MSSF, zgodnie z MSR 39, efekt wyceny wszelkich instrumentów pochodnych nie zaklasyfikowanych i nie będących efektywnymi instrumentami zabezpieczającymi, prezentowany jest w wyniku z instrumentów finansowych wycenianych do wartości godziwej przez Rachunek zysków i strat. Stosowanie takiej metodologii skutkowało brakiem spójności w sposobie prezentacji instrumentów finansowych w Rachunku zysków i strat. Wynik odsetkowy na transakcjach instrumentami pochodnymi zawieranymi w celu zabezpieczenia płynności w walutach obcych z ekonomicznego punktu widzenia stanowi składnik marży odsetkowej (pozwala dopasować przychód odsetkowy z tytułu udzielenia kredytów walutowych z kosztem finansowania wynikającym z portfela depozytów złotowych). Wdrożenie formalnej rachunkowości zabezpieczeń umożliwiło prezentację części przedmiotowych transakcji w Rachunku zysków i strat zgodnie z ich ekonomicznym sensem.

Grupa na koniec każdego miesiąca dokonuje oceny efektywności stosowanego zabezpieczenia analizując zmiany wartości godziwej instrumentu zabezpieczanego i instrumentu zabezpieczającego.

W trakcie 2015 roku wygasły transakcje zabezpieczające zawarte w celu zabezpieczenia zmienności przepływów pieniężnych z tytułu przyszłych wpływów i wydatków denominowanych w walutach obcych. Na dzień 31.12.2015 Grupa w dalszym ciągu stosowała rachunkowość zabezpieczeń do poniższych relacji:

  Zabezpieczenie wartości godziwej portfela stałoprocentowych zobowiązań walutowych i portfela zmiennoprocentowych należności walutowych Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel złotowych kredytów hipotecznych
Opis relacji zabezpieczającej Grupa zabezpiecza ryzyko zmiany wartości godziwej portfela stałoprocentowych zobowiązań walutowych i portfela zmiennoprocentowych należności walutowych wynikającego ze zmiany komponentu stóp procentowych (marży). Grupa zabezpiecza ryzyko zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez złotowe kredyty hipoteczne. Zmienność przepływów pieniężnych wynika z ryzyka stopy procentowej.
Pozycje zabezpieczane Portfel stałoprocentowych zobowiązań walutowych i portfel zmiennoprocentowych należności walutowych. Przepływy pieniężne wynikające z portfela złotowych kredytów hipotecznych.
Instrumenty zabezpieczające Transakcje CIRS Transakcje IRS
Prezentacja wyniku na transakcjach zabezpieczanych i zabezpieczających Korekta do wartości godziwej pozycji zabezpieczanych oraz wyceny instrumentów zabezpieczających ujmowana jest w Rachunku zysków i strat jako Wynik na instrumentach wycenianych do wartości godziwej przez Rachunek zysków i strat oraz wynik z pozycji wymiany; odsetki od pozycji zabezpieczanych oraz instrumentów zabezpieczających ujmowane są w wyniku odsetkowym. Efektywna część wyceny instrumentów zabezpieczających ujmowana jest w pozostałych całkowitych dochodach; odsetki zarówno od instrumentów zabezpieczających jaki i od instrumentów zabezpieczanych ujmowane są w wyniku odsetkowym.

  Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel walutowych kredytów hipotecznych oraz finansujących je zobowiązań złotowych
Opis relacji zabezpieczającej Grupa zabezpiecza ryzyko zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez walutowe kredyty hipoteczne oraz przez zobowiązania złotowe stanowiące bazę finansową dla tych kredytów. Zmienność przepływów pieniężnych wynika z ryzyka walutowego oraz ryzyka stopy procentowej.
Pozycje zabezpieczane Przepływy pieniężne wynikające z portfela walutowych kredytów hipotecznych oraz finansujących je depozytów złotowych i wyemitowanych złotowych dłużnych papierów wartościowych.
Instrumenty zabezpieczające Transakcje CIRS
Prezentacja wyniku na transakcjach zabezpieczanych i zabezpieczających Efektywna część wyceny instrumentów zabezpieczających ujmowana jest w pozostałych całkowitych dochodach; odsetki zarówno od instrumentów zabezpieczających jaki i od instrumentów zabezpieczanych ujmowane są w wyniku odsetkowym; wycena instrumentów zabezpieczających oraz zabezpieczanych z tytułu różnic kursowych ujmowana jest jako Wynik na instrumentach wycenianych do wartości godziwej przez Rachunek zysków i strat oraz wynik z pozycji wymiany.
     

17a. Rachunkowość zabezpieczeń

Wg stanu na 31.12.2015 Wartość nominalna instrumentów o terminie pozostającym do realizacji Wartości godziwe
  poniżej 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem Aktywa Pasywa
1. Instrumenty pochodne stanowiące zabezpieczenie wartości godziwej z tytułu ryzyka stopy procentowej  
Kontrakty CIRS 0 0 992 439 0 (140 909) 0 140 909
2. Instrumenty pochodne stanowiące zabezpieczenie przepływów pieniężnych związane ze stopą procentową i/lub kursem walutowym 
Kontrakty CIRS 6 837 099 11 547 021 11 761 589 3 537 254 (1 930 002) 60 538 1 990 540
Kontrakty IRS 200 000 1 275 000 650 000 0 9 691 10 295 604
Kontrakty Forward 0 0 0 0 0 0 0
3. Razem instrumenty pochodne stanowiące zabezpieczenie 7 037 099 12 822 021 13 404 028 3 537 254 (2 061 220) 70 833 2 132 053

Korekta do wartości godziwej zabezpieczanych pozycji z tytułu zabezpieczanego ryzyka dla czynnych relacji zabezpieczających, za rok 2015, wyniosła 794 tys. PLN, z czego 5 782 tys. PLN dotyczyło zabezpieczanych aktywów, a 4 988 tys. PLN zabezpieczanych pasywów.

Wg stanu na 31.12.2014 Wartość nominalna instrumentów o terminie pozostającym do realizacji Wartości godziwe
  poniżej 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem Aktywa Pasywa
1. Instrumenty pochodne stanowiące zabezpieczenie wartości godziwej z tytułu ryzyka stopy procentowej  
Kontrakty CIRS 0 0 0 935 781 (84 493) 0 84 493
2. Instrumenty pochodne stanowiące zabezpieczenie przepływów pieniężnych związane ze stopą procentową i/lub kursem walutowym 
Kontrakty CIRS 7 344 731 1 565 423 17 318 411 9 876 006 (1 295 832) 4 777 1 300 609
Kontrakty IRS 330 000 555 000 435 000 0 13 512 13 760 248
Kontrakty Forward 65 307 30 672 0 0 (4 414) 462 4 876
3. Razem instrumenty pochodne stanowiące zabezpieczenie 7 740 038 2 151 095 17 753 411 10 811 787 (1 371 226) 18 999 1 390 225

Korekta do wartości godziwej zabezpieczanych pozycji z tytułu zabezpieczanego ryzyka dla czynnych relacji zabezpieczających, za rok 2015, wyniosła 794 tys. PLN, z czego 5 782 tys. PLN dotyczyło zabezpieczanych aktywów, a 4 988 tys. PLN zabezpieczanych pasywów.

17b. Rachunkowość zabezpieczeń z tytułu zabezpieczenia przepływów środków pieniężnych

Relacja zabezpieczająca Maksymalny termin wystąpienia przepływów pieniężnych, których wartość jest zabezpieczana
Zabezpieczenie wartości godziwej portfela stałoprocentowych zobowiązań walutowych i portfela zmiennoprocentowych należności walutowych 24.03.2020
Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel złotowych kredytów hipotecznych 30.06.2017
Zabezpieczenie zmienności przepływów pieniężnych generowanych przez portfel walutowych kredytów hipotecznych oraz finansujących je depozytów złotowych 07.01.2025
Nieefektywna część zmian wyceny instrumentów zabezpieczających ujęta w Rachunku zysków i strat w 2015 roku wyniosła -4 343 tys. zł (w 2014 roku było to odpowiednio -9 950 tys. zł).