Ryzyko kredytowe

Ryzyko kredytowe jest jednym z najważniejszych rodzajów ryzyka, na jakie narażona jest Grupa, w związku z czym, przykłada się szczególną wagę do zarządzania ekspozycjami na to ryzyko. Ryzyko kredytowe wiąże się z bilansowymi ekspozycjami kredytowymi oraz z instrumentami pozabilansowymi, takimi jak udzielone i niewykorzystane linie kredytowe, gwarancje i akredytywy, jak również limity na transakcji związane z instrumentami finansowymi.

Polityka kredytowa, podlega okresowym przeglądom i weryfikacji uwzględniającym uwarunkowania rynkowe oraz zmiany w otoczeniu regulacyjnym Grupy.

Dla potrzeb zarządzania ryzykiem kredytowym Grupa korzysta z kilku systemów ratingowych w zależności od rodzaju ekspozycji i segmentu danego klienta. System ratingowy to zestaw metod (modeli), procesów, kontroli, procedur zbierania danych oraz systemów informatycznych identyfikujących i mierzących ryzyko kredytowe, klasyfikujących ekspozycje do określonych klas lub pul (nadawanie ratingu) oraz szacujących prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania i oczekiwaną wielkość straty z tego tytułu.

Pomiar ryzyka kredytowego

Kredyty i pożyczki +

Pomiar ryzyka kredytowego, w celu zarządzania portfelem kredytowym, na poziomie poszczególnych klientów i transakcji, z tytułu udzielanych kredytów i pożyczek odbywa się przy uwzględnieniu trzech parametrów:

(i)  prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania przez klienta lub kontrahenta (ang. probability of default – PD);
(ii)  kwoty ekspozycji w momencie niewykonania zobowiązania (ang. exposure at default – EAD) oraz
(iii)  współczynnika strat z tytułu niewykonanego zobowiązania (ang. loss given default – LGD).

(i)  Grupa ocenia prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (PD) indywidualnych kontrahentów stosując wewnętrzne modele ratingowe dostosowane do różnych kategorii klientów i transakcji. Zostały one opracowane lokalnie lub na poziomie Grupy BCP lub we współpracy z renomowanymi dostawcami zewnętrznymi i łączą analizę statystyczną z oceną specjalisty kredytowego. Dodatkowo Klienci Grupy są klasyfikowani w ramach 15 klas ratingowych, które dla potrzeb tego raportu zostały przedstawione w sześciu głównych grupach. Jednolita skala ratingowa Grupy (Master Ratings Scale), przedstawiona poniżej, zawiera także zakres prawdopodobieństw niewykonania zobowiązań określonych dla każdej klasy/grupy ratingowej. Modele ratingowe podlegają okresowym przeglądom i – w razie stwierdzenia takiej potrzeby – stosownym modyfikacjom. Modyfikacje modeli zatwierdzane są przez Komitet Walidacji. Grupa regularnie analizuje oraz ocenia wyniki ratingów i ich siłę predykcyjną w odniesieniu do przypadków niewykonania zobowiązań. Proces nadawania ocen ryzyka klientów (przeprowadzany niezależnie od procesu kredytowego w Departamencie Ratingu) i transakcji wspierają systemy informatyczne, pozyskujące i analizujące informacje z wewnętrznych i zewnętrznych baz danych.

 

Skala wewnętrznych ratingów Grupy

 

Master Skala Opis oceny
1-3 Najwyższa jakość
4-6 Dobra jakość
7-9 Średnia jakość
10-12 Niska jakość
13-14 Pod obserwacją
15 Niewykonanie zobowiązania

 

(ii)  EAD – kwota ekspozycji w momencie niewykonania zobowiązania (exposure at default) – dotyczy kwot, które według przewidywań Grupy będą należnościami Grupy w momencie niewykonania zobowiązań. Jako zobowiązanie, Grupa rozumie każdą wypłaconą już kwotę plus dalsze kwoty, jakie mogą zostać wypłacone do momentu niewykonania zobowiązań, o ile do niego dojdzie.
(iii)  LGD – współczynnik strat z tytułu niewykonanego zobowiązania (loss given default) stanowi przewidywania Grupy, co do strat wynikających z faktycznych przypadków niewykonania zobowiązań, z uwzględnieniem wewnętrznych i zewnętrznych kosztów windykacji oraz efektu dyskonta.

Papiery dłużne +

Papiery dłużne Skarbu Państwa oraz Banku Centralnego monitorowane są w oparciu o rating Polski. Natomiast sytuacja ekonomiczno-finansowa emitentów dłużnych papierów komunalnych monitorowana jest kwartalnie w oparciu o ich sprawozdawczość.

Instrumenty pochodne +

Grupa utrzymuje ścisłą kontrolę nad limitami otwartych pozycji netto na instrumentach pochodnych (tj. różnicą między transakcjami kupna i sprzedaży), zarówno ze względu na kwoty jak i terminy zapadalności transakcji. Ekspozycje na ryzyko kredytowe, wynikające z instrumentów pochodnych zawieranych z klientami są zarządzane jako część całkowitych limitów kredytowych wyznaczanych w oparciu o badanie naturalnej ekspozycji oraz o analizę sytuacji finansowej klienta, a także w ramach limitów kontrahentów.

Grupa oferuje produkty skarbowe w celu zabezpieczania ryzyka kursu walutowego lub ryzyka stopy procentowej w ramach przyznanych klientom limitów skarbowych lub pod depozyt zabezpieczający.

Zdecydowana większość umów Grupy zawiera możliwość wezwania klienta do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego lub złożenie innego zabezpieczenia uzgodnionego z Grupą (jeżeli wycena otwartych pozycji klienta przekroczy poziom kwoty limitu skarbowego; tzw. margin call) i jeżeli klient nie uzupełni wymaganego zabezpieczenia Grupa ma prawo do zamknięcia pozycji i wypowiedzenia umowy.

Zobowiązania pozabilansowe obciążone ryzykiem kredytowym +

Do zobowiązań pozabilansowych obciążonych ryzykiem kredytowym zaliczamy gwarancje, akredytywy oraz przyznane linie kredytowe. Podstawowym celem tych instrumentów jest umożliwienie klientowi dysponowania w określony sposób przyznanymi przez Grupę środkami finansowymi.

Gwarancje i akredytywy typu standby (zobowiązania typu gwarancyjnego) niosą przynajmniej takie samo ryzyko kredytowe jak kredyty (w przypadku gwarancji i akredytywy typu stand-by po wpływie ważnego roszczenia Bank musi dokonać wypłaty).

Akredytywy dokumentowe i handlowe są pisemnym, nieodwołalnym i ostatecznym zobowiązaniem Grupy do honorowania płatności w oparciu o zgodne dokumenty w terminach określonych w akredytywie i wiążą się z ryzykiem podobnym do gwarancji.

Dostępne saldo linii kredytowej jest to niewykorzystana część uprzednio zaakceptowanych kwot odnoszących się do zobowiązań o charakterze kredytowym, możliwych do wykorzystania w formie kredytów, gwarancji lub akredytyw. Biorąc pod uwagę ryzyko kredytowe zobowiązań do udzielenia kredytu, Grupa jest potencjalnie narażona na stratę w wysokości równej sumie niewykorzystanych zobowiązań. Jednak, prawdopodobna kwota straty jest mniejsza niż łączna wartość niewykorzystanych zobowiązań, ponieważ większość zobowiązań do uruchomienia kredytu zależy od spełnienia przez klientów poszczególnych standardów kredytowych.

Grupa monitoruje okres pozostały do terminu zapadalności pozabilansowych zobowiązań kredytowych, ponieważ długoterminowe zobowiązania wiążą się zazwyczaj z większym stopniem ryzyka kredytowego niż zobowiązania krótkoterminowe.

Polityka kontroli limitów i zmniejszenia ryzyka

Grupa mierzy, monitoruje i kontroluje duże zaangażowania kredytowe oraz nadmierną koncentrację ryzyka kredytowego, wszędzie tam gdzie zostanie ona zidentyfikowana. Proces zarządzania ryzykiem koncentracji dotyczy zarówno zaangażowań indywidualnych – występujących wobec pojedynczego kredytobiorcy lub grupy kredytobiorców powiązanych (kapitałowo, organizacyjnie lub poprzez istnienie istotnych zależności ekonomicznych), jak i tzw. zaangażowań sektorowych – wobec branż/sektorów gospodarki, regionów geograficznych, krajów, portfela finansującego nieruchomości (w tym kredytów walutowych), portfela w walutach obcych i innych. Powyższe rodzaje zaangażowań sektorowych są objęte wewnętrznym systemem limitów. Informacje o wykorzystaniu limitów prezentowane są na Radzie nadzorczej oraz Komitecie Ryzyka.

Limity wewnętrzne (wymienione wyżej) monitorowane są kwartalnie. Wysokość tych limitów poddawana jest rocznemu lub częstszemu przeglądowi, gdy zostanie to uznane za stosowne. Limity zatwierdza Rada nadzorcza lub Komitet Ryzyka.

Zarządzanie ekspozycjami na ryzyko kredytowe odbywa się także poprzez regularne monitorowanie sytuacji ekonomiczno-finansowej klientów i/lub historii współpracy z Grupą z punktu widzenia terminowego regulowania ich zobowiązań z tytułu odsetek i kapitału.

Zabezpieczenia +

Zabezpieczenia przyjmowane w Grupie służą ograniczeniu ryzyka kredytowego i główną ich rolą jest  minimalizacja straty na wypadek niedokonania przez klienta spłaty transakcji kredytowej w umownej kwocie i terminie, poprzez zapewnienie alternatywnego źródła pokrycia wymagalnych należności. Przyjmowane  one  są zgodnie z zasadami polityki kredytowej ustalonymi dla poszczególnych segmentów klienta. Jako główną zasadę przyjęto, że zabezpieczenie transakcji kredytowej powinno być adekwatne do ryzyka kredytowego ponoszonego przez Grupę przy uwzględnieniu specyfiki danej transakcji (tzn. jej typu, kwoty, okresu spłaty a także ratingu kredytowanego klienta).

Polityka kredytowa określa typy, rodzaje i formy prawne akceptowanych w Grupie zabezpieczeń, jak również bardziej szczegółowe wymogi mające uprawdopodobnić zbywalność konkretnych rodzajów zabezpieczeń zgodnie z doświadczeniami windykacyjnymi Grupy.

Grupa przykłada szczególną wagę do prawidłowego określania wartości zabezpieczeń, określa zasady dokonywania i weryfikacji wycen i dokłada wszelkich starań, aby wyceny te były obiektywne, ostrożne i odzwierciedlały realną wartość zabezpieczenia. W celu zapewnienia skutecznego ustanowienia zabezpieczenia Grupa opracowała stosowne wzorce umów zabezpieczeń, wniosków, pełnomocnictw i oświadczeń.

W segmencie detalicznym na zabezpieczenie przyjmowane są głównie nieruchomości mieszkaniowe (kredyty hipoteczne) oraz aktywa finansowe. W przypadku segmentu korporacyjnego przyjmowane są przede wszystkim wszelkiego typu nieruchomości (mieszkaniowe, komercyjne, grunty) a także cesje wierzytelności z kontraktów.

Do czasu ustanowienia finalnego zabezpieczenia przyjmowane są zabezpieczenia przejściowe. W Grupie wykorzystywane są również rozmaite formy instrumentów uzupełniających zabezpieczenia, mające na celu ułatwienie prowadzenia egzekucji lub uprawdopodobnienie skuteczności spłaty należności z danego zabezpieczenia między innymi takie jak: oświadczenie o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego, weksel własny in blanco, pełnomocnictwo do rachunku bankowego, cesja prawa z umowy ubezpieczenia.

Grupa monitoruje zabezpieczenia pod kątem spełnienia przez nie warunków umownych, w tym prawomocnego ustanowienia finalnego zabezpieczenia transakcji, jak również odnawiania scedowanych polis ubezpieczeniowych. Monitorowana jest również wartość zabezpieczenia w trakcie trwania transakcji kredytowej.

Zgodnie z przyjętą w Grupie polityką kredytową, dopuszcza się także udzielenie transakcji bez zabezpieczenia, co odbywa się według określonych zasad zróżnicowanych w zależności od segmentu klienta. Jednak na wypadek pogorszenia się sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika, w podpisanych z klientem dokumentach Grupa zapewnia sobie możliwość dobezpieczenia transakcji.

Polityka w odniesieniu do utraty wartości i tworzenia odpisów aktualizujących

Organizacja procesu +

Proces identyfikacji i pomiaru utraty wartości ekspozycji kredytowych został uregulowany w wewnętrznej instrukcji wprowadzonej Notą Zarządzającą Członka Zarządu Banku. Ponadto zasady klasyfikacji należności i szacowania odpisów aktualizujących i rezerw w systemie zarzadzania bankiem zostały nakreślone  w dokumencie „System Zarządzania w Banku Millennium S.A.” przyjętym uchwałą Zarządu i zatwierdzonym przez Radę Nadzorczą.

W Grupie nadzór nad procesem szacowania odpisów aktualizujących i rezerw sprawuje Departament Ryzyka (DMR), który odpowiada również w Banku bezpośrednio za analizę indywidualną w portfelu biznesowym oraz analizę kolektywną. Oprócz DMR w/w proces  zaangażowane są jednostki restrukturyzacyjno-windykacyjne Banku: Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych – DNG (analiza indywidualna dla portfela windykacyjno-restrukturyzacyjnego klientów korporacyjnych) oraz Departament Dochodzenia Należności Detalicznych – DDN (analiza indywidualnie istotnych ekspozycji detalicznych z utartą wartości, przede wszystkim kredytów hipotecznych). DMR jest jednostką nie powiązaną z procesem udzielania kredytów i nadzorowaną przez członka Zarządu odpowiedzialnego za zarządzanie ryzykiem. Podobnie zorganizowany jest proces szacowania utraty wartości w Millennium Leasing.

Zarząd Banku pełni aktywną rolę w procesie wyznaczania odpisów aktualizujących i rezerw, wyniki wyceny portfela kredytowego przedkładane są Zarządowi do akceptacji w cyklu miesięcznym, ze szczegółowym objaśnieniem najistotniejszych zmian, mających wpływ na całkowity poziom odpisów i rezerw, w okresie objętym analizą. Zmiany metodologiczne wynikające z procesu walidacji i doskonalenia metodologii, są prezentowane na Komitecie Walidacji, a następnie na Komitecie Ryzyka, w skład których wchodzą  wszyscy członkowie Zarządu Banku.

W okresach miesięcznych przygotowywane są szczegółowe raporty, prezentujące informacje na temat portfela kredytowego Grupy w różnych przekrojach, z uwzględnieniem wysokości odpisów aktualizujących i rezerw, ich dynamiki i struktury. Odbiorcami tych raportów są członkowie Zarządu nadzorujący działalność Grupy w obszarze finansów, ryzyka i informacji zarządczej.

Proces wyznaczania odpisów aktualizujących i rezerw w Grupie jest sformalizowany i opisany w przytoczonej powyżej regulacji, w której szczegółowo zdefiniowano tryb i zasady analizy indywidualnej oraz analizy kolektywnej, w tym algorytmy liczenia poszczególnych parametrów.

Departament Audytu ocenia poprawność szacowania utraty wartości i rezerw co najmniej dwa razy w roku.

Metodologia i założenia przyjęte do wyznaczania utraty wartości ekspozycji kredytowych są regularnie przeglądane w celu zmniejszenia rozbieżności pomiędzy stratami szacowanymi a rzeczywistymi. W celu oceny adekwatności odpisów z tytułu utraty wartości, wyznaczonych zarówno w ramach analizy indywidualnej, jak i kolektywnej, przeprowadzana jest okresowo (nie rzadziej niż raz w roku) weryfikacja historyczna (backtesting), której wyniki są brane pod uwagę definiując działania w celu poprawy jakości procesu.

Analiza indywidualna utraty wartości dla należności kredytowych +

Ekspozycje kredytowe wyznaczone są do analizy indywidualnej na podstawie kryteriów istotności, które zapewniają, że analiza indywidualna obejmuje, co najmniej 55% portfela biznesowego Grupy oraz 80% portfela zarządzanego przez jednostki odpowiedzialne za windykację i restrukturyzację należności gospodarczych.

Główne elementy procesu analizy indywidualnej:

(1) Identyfikacja przesłanek utraty wartości;

Grupa zdefiniowała przesłanki utraty wartości w ramach analizy indywidualnej dostosowując je do profilu swojego działania. Katalog przesłanek uszczegóławia przesłanki określone w MSR 39 i rekomendacji R, które dotyczą między innymi:

  • sytuacji ekonomiczno-finansowej wskazującej na znaczące trudności finansowe klienta,
  • naruszenie umowy, np. opóźnienie w płatności kwoty głównej lub odsetek przekraczające 90 dni,
  • stwierdzenia nierzetelności klienta w przekazywaniu informacji o jego sytuacji ekonomiczno-finansowej,
  • trwałego braku możliwości nawiązania kontaktu z klientem w przypadku naruszenia warunków umowy,
  • wysokiego prawdopodobieństwa upadłości lub innej reorganizacji przedsiębiorstwa/działalności gospodarczej klienta,
  • ogłoszenia upadłości lub otwarcia postępowania naprawczego wobec klienta,
  • przyznania klientowi przez Bank, ze względów ekonomicznych lub prawnych wynikających z trudności ekonomiczno-finansowych klienta udogodnienia w warunkach finansowania (restrukturyzacja).

 

Regulacja wewnętrzna zawiera doprecyzowanie wyżej wymienionych przesłanek poprzez wskazanie konkretnych odpowiadających im przypadków i sytuacji , w szczególności w odniesieniu do przesłanek wynikających z znaczących trudności finansowych klienta, naruszenia krytycznych warunków umowy oraz wysokiego prawdopodobieństwa upadłości lub innej reorganizacji przedsiębiorstwa. Dodatkowo Bank posiada rozbudowany proces monitorowania, który identyfikuje w okresach miesięcznych różnego rodzaju zdarzenia wczesnego ostrzegania podlegające dodatkowej ocenie przez analityków kredytowych.

(2) Szacowanie przyszłych przepływów;

Elementem procesu kalkulacji utraty wartości jest szacowanie prawdopodobieństwa przepływów zawartych w harmonogramie odnoszących się do pozycji: kapitał, odsetki oraz inne przepływy. Prawdopodobieństwo realizacji przepływów zawartych w harmonogramie wynika z przeprowadzonej oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej klienta (wskazania źródeł potencjalnych spłat), musi być uzasadnione i oszacowane w oparciu o aktualną dokumentację i szeroko rozumianą wiedzę o jego sytuacji z uwzględnieniem projekcji finansowych. Informacje te gromadzone są przez analityka przed przystąpieniem do analizy zgodnie z wytycznymi określonymi w odpowiednich regulacjach Grupy.

W przypadku zidentyfikowania, co najmniej jednej z przesłanek utraty wartości w analizie indywidualnej przeprowadzany jest szczegółowy przegląd wszystkich ekspozycji klienta. Szacowane są oczekiwane przyszłe przepływy pieniężne pochodzące z bieżącej działalności Klienta, z innych źródeł niż z bieżącej działalność oraz odzyski z realizacji ustanowionych zabezpieczeń.

W przypadku szacowania prawdopodobieństwa przepływów, dla klientów znajdujących się w portfelu zarządzanym przez departamenty zajmujące się działalnością restrukturyzacyjno-windykacyjną analitycy uwzględniają indywidualny charakter każdej transakcji zwracając uwagę między innymi na następujące elementy mogące wpłynąć na wielkość ewentualnych przepływów pieniężnych:

  • przyjętą przez Grupę strategię działania wobec klienta,
  • wyniki negocjacji z klientem i jego postawę tj. chęć uregulowania zaległości,
  • poprawę/pogorszenie się jego sytuacji ekonomiczno-finansowej,
  • możliwość regulowania zobowiązań z własnych środków kredytobiorcy, czy też konieczność wykorzystania zabezpieczenia, np. poprzez jego sprzedaż.

Grupa wykorzystuje także sformalizowane zasady ustalania i uzasadniania wysokości prawdopodobieństwa oraz kwoty wypłaty przez Bank środków z tytułu udzielonych pozabilansowych ekspozycji kredytowych takich jak gwarancje, poręczenia spłaty i akredytywy.

(3) Oszacowanie wartości godziwej zabezpieczenia, określenie oczekiwanej daty sprzedaży, oraz oszacowanie oczekiwanych wpływów ze sprzedaży z uwzględnieniem kosztów procesu windykacji;

W przypadku wystąpienia bazowej utraty wartości danej ekspozycji kredytowej należy dokonać oszacowania przepływów z tytułu realizacji zabezpieczeń z uwzględnieniem terminów ich realizacji. Uwzględnienie przepływów z tytułu realizacji zabezpieczeń musi być poprzedzone analizą realności ich upłynnienia i oszacowania ich wartości godziwej dodatkowo z uwzględnieniem kosztów windykacyjnych.

W celu zapewnienia obiektywnych zasad ustalania odzysków z zabezpieczeń Grupa opracowała wytyczne dla segmentu korporacyjnego w zakresie rekomendowanych parametrów stopy odzysku i okresu odzysku dla wybranych grup zabezpieczeń. Biorąc pod uwagę umiejscowienie ekspozycji w strukturze Banku (portfel biznesowy, portfel restrukturyzacyjno-windykacyjny) oraz rodzaj ekspozycji (kredyt, leasing) określono odrębne zasady dla poszczególnych rodzajów portfeli: biznesowego, restrukturyzacyjno-windykacyjnego oraz leasingowego. Rekomendowane stopy odzysku i okres odzysku z zabezpieczeń podlegają weryfikacji w okresach rocznych.

W przypadku, gdy łączna zdyskontowana wartość oczekiwanych przepływów pieniężnych z bieżącej działalności klienta, odzysków z zabezpieczeń oraz innych udokumentowanych źródeł jest niższa niż wartość bilansowa ekspozycji kredytowej, wówczas zostaje rozpoznana utrata wartości i zaksięgowany odpis aktualizujący. Jeśli utrata wartości została rozpoznana wobec przynajmniej jednej z ekspozycji klienta w analizie indywidualnej, wszystkie pozostałe ekspozycje klienta są szacowane w procesie analizy indywidualnej bez względu na wysokość zaangażowania i klasyfikowane są do portfela z utratą wartości (cross-default).

W wewnętrznych regulacjach określono zasady odwracania strat z tytułu utraty wartości. W przypadku klienta w analizie indywidualnej po stwierdzeniu ustania skutków wystąpienia przesłanek, z zastrzeżeniem prawidłowej obsługi ekspozycji w zdefiniowanym okresie (innym dla klientów korporacyjnych i detalicznych), Bank może podjąć decyzję dotyczącą ustania istnienia/utrzymywania przesłanki i odwrócenia straty.

 

Analiza kolektywna portfela kredytowego +

Analizie kolektywnej podlegają następujące grupy ekspozycji kredytowych:

  • Ekspozycje nieistotne indywidualnie;
  • Ekspozycje istotne indywidualnie, w przypadku których nie została rozpoznana utrata wartości w wyniku analizy indywidualnej.

Do grupy pierwszej zaliczane są ekspozycje, dla których w wyniku analizy kolektywnej zidentyfikowano przesłanki utraty wartości oraz utworzono odpis aktualizujący/ rezerwę (tzw. collective impairment), jak również ekspozycje, dla których nie zidentyfikowano przesłanek utraty wartości w odniesieniu do pojedynczej ekspozycji, ale utworzono odpis grupowy z tytułu strat zaistniałych, lecz niezaraportowanych (tzw. IBNR – incurred but not reported loss). Do grupy drugiej należą ekspozycje, wobec których nie zidentyfikowano przesłanek utraty wartości w wyniku analizy indywidualnej oraz ekspozycje, wobec których zidentyfikowano przesłanki utraty wartości, ale nie został utworzony indywidualny odpis aktualizujący/ rezerwa z uwagi na pełne pokrycie ekspozycji zdyskontowaną wartością przepływów oczekiwanych z zabezpieczeń lub innych udokumentowanych źródeł. Dla tej grupy tworzony jest odpis IBNR.

Grupa zdefiniowała m. in. następujący katalog przesłanek utraty wartości stosowany w analizie kolektywnej wobec ekspozycji indywidualnie nieistotnych:

  • Opóźnienie w spłacie kapitału lub odsetek przekraczające 90 dni,
  • Restrukturyzacja ekspozycji,
  • Włączenie należności do procesu windykacji,
  • Posiadanie przez klienta produktu wcześniej spisanego.

Grupa w procesie szacowania utraty wartości od wielu lat stosuje regułę cross–default, polegającą na przeniesieniu do portfela z utratą wartości wszystkich ekspozycji wobec klienta (niezależnie od segmentu), u którego stwierdzono występowanie przynajmniej jednej z przesłanek utraty wartości w stosunku do przynajmniej jednej należności.

Dla celów analizy kolektywnej Grupa zdefiniowała portfele homogeniczne, składające się z ekspozycji o podobnym profilu ryzyka kredytowego. Portfele te zostały utworzone na podstawie segmentacji na linie biznesowe, typy produktów kredytowych, liczbę dni opóźnienia, typy zabezpieczenia (leasing) itp. Podział na portfele homogeniczne jest okresowo weryfikowany z punktu widzenia ich jednorodności.

Kalkulacja odpisów aktualizujących i rezerw metodą kolektywną odbywa się przy zastosowaniu parametrów modelowych, wyznaczonych w oparciu o historyczne obserwacje strat kredytowych dla poszczególnych portfeli homogenicznych. Grupa stosuje następujące parametry:

  • PI (ang. probability of being impaired) – prawdopodobieństwo wystąpienia utraty wartości,
  • LIP (ang. loss identification period) – okres identyfikacji straty,
  • LGI (ang. loss given impaired) – strata w przypadku wystąpienia utraty wartości,
  • PU (ang. probability of utilization) – współczynnik/prawdopodobieństwo realizacji zobowiązania pozabilansowego.
  • PW – prawdopodobieństwo wystąpienia beneficjenta o realizację gwarancji.

Wykorzystywane w analizie kolektywnej parametry, wyznaczane są cyklicznie, w oparciu o historyczne dane statystyczne oraz – w przypadku parametru PI – prognozowane wartości stóp impaired („impaired rate”). Okres obserwacji danych historycznych został zdefiniowany w regulacjach wewnętrznych Grupy, przy uwzględnieniu dążenia do dostosowania poziomu odpisów aktualizujących do aktualnej sytuacji rynkowej i wewnętrznej Grupy, przy jednoczesnym zachowaniu poprawności statystycznej wyliczanych parametrów.

Parametr PI  obliczany jest jako średnia ważona z historycznych oraz prognozowanych stóp impaired, przy czym do wyznaczania wartości prognoz impaired rate, wykorzystywana jest zależność pomiędzy danymi historycznymi, a wybraną zmienną makroekonomiczną.

Okres identyfikacji straty (LIP) jest obliczany statystycznie dla każdego z portfeli homogenicznych, na podstawie danych historycznych, uwzględniających odstęp czasowy pomiędzy momentem zaistnienia przyczyny niewykonania zobowiązania, a rozpoznaniem przez Grupę utraty wartości.

Okres identyfikacji straty (LIP) w segmencie detalicznym oraz korporacyjnym, jest weryfikowany co najmniej raz w roku, w oparciu o dane pozyskane od klientów mających problem z terminową obsługą.

Od października 2014 roku Bank wykorzystuje model LGI dla ekspozycji hipotecznych, będący adaptacją modelu LGD, utworzonego na potrzeby liczenia wymogu kapitałowego w ramach metod IRB. Analogiczny model został zaadaptowany dla pozostałych eskpozycji detalicznych (w tym Mikrobiznesu) we wrześniu 2015 roku.

Modele te oparte są na analizie zdyskontowanych przepływów pieniężnych. W przypadku ekspozycji korporacyjnych, wykorzystywany jest uproszczony model LGI oparty na metodzie porównania sald.

Modele LGI opierają się na dogłębnej, statystycznie wyznaczonej segmentacji, która w zależności od modelu bazuje m.in. na: typie produktu, kwocie ekspozycji, wartości LTV, walucie, fladze restrukturyzacji, itp. Ponadto wszystkie modele różnicują wielkość LGI w zależności od liczby miesięcy od daty impaired.

Parametr PU oznaczający współczynnik wykorzystania ekspozycji pozabilansowej na LIP miesięcy przed wejściem w status impaired, wyliczany jest dla kart kredytowych, rewolwingów i limitów w rachunku bieżącym (osobno dla osób fizycznych oraz podmiotów gospodarczych). Dla gwarancji parametr PU określa prawdopodobieństwo wypłaty gwarancji w przypadku wystąpienia beneficjenta o jej realizację.

Parametr PW przedstawia prawdopodobieństwo wystąpienia beneficjenta o realizację gwarancji.

Okres obserwacji danych historycznych do wyznaczenia PU oraz PW obejmuje ostatnie 36 miesięcy od dnia bilansowego. Próbkom danych  nadawane są wagi, tak aby obserwacje pochodzące z najbardziej aktualnego okresu miały najwyższą wagę, a najmniej aktualne – najniższą.

Regulacje wewnętrzne definiują szczegółowo zasady odwracania strat z tytułu utraty wartości wyznaczonej metodą kolektywną. Co do zasady odwrócenie straty i rozwiązanie odpisu aktualizującego/ rezerwy jest możliwe w przypadku ustania przesłanek utraty wartości, w tym spłaty zaległości lub wyłączenia z portfela windykacyjnego (reklasyfikacja do kategorii bez utraty wartości) bądź w przypadku sprzedaży wierzytelności. Reklasyfikacja do kategorii bez utraty wartości w przypadku ekspozycji podlegających restrukturyzacji jest możliwa tylko wówczas, jeśli klient przejdzie pomyślnie zdefiniowany okres „kwarantanny”, w którym nie wykaże opóźnień w spłacie kapitału lub odsetek powyżej 30 dni. Okres kwarantanny może rozpocząć się jedynie po upływie  okresu zawieszenia/obniżenia spłat (tzw. Grace period) – jeśli takie udogodnienie zostało przyznane na skutek restrukturyzacji.

Powyższe nie dotyczy  portfela restrukturyzacyjno-windykacyjnego korporacji, dla którego zdefiniowano odrębne warunki przeniesienia do kategorii bez utraty wartości.

Dla transakcji leasingowych okres kwarantanny równa się okresowi przebywania w portfelu restrukturyzacyjnym, plus dodatkowo zdefiniowany okres. W czasie jego trwania, opóźnienia w spłatach również nie mogą przekraczać 30 dni.

Wyniki modeli wykorzystywanych w analizie kolektywnej poddawane są okresowej weryfikacji historycznej. Parametry oraz modele objęte są również procesem zarządzania modelami, uregulowanym w dokumencie „Zasady zarządzania modelami ryzyka kredytowego”, w ramach którego określone są, między innymi, zasady tworzenia, zatwierdzania, monitoringu i walidacji, oraz weryfikacji historycznej modeli. Walidacja modeli i parametrów oraz weryfikacja historyczna odpisów aktualizujących/ rezerw wyznaczonych metodą kolektywną jest przeprowadzana nie rzadziej niż raz w roku.

Jeśli w wyniku walidacji i analizy cykliczności modeli kredytowych oraz weryfikacji historycznej odpisów aktualizujących i rezerw Bank dochodzi do wniosku, że stosowane na dany dzień bilansowy parametry odbiegają od rzeczywistego trendu kształtowania się danych będących podstawą ich wyznaczenia wówczas Bank może dostosować okres obserwacji danych historycznych do bieżących warunków ekonomicznych.

W trzecim kwartale 2016 roku Grupa przeprowadziła monitoring kolektywnego modelu impairmentowego (z uwzględnieniem testowania wstecznego odpisów IBNR). W konsekwencji w 4 kwartale 2016 roku zostały podjęte działania w celu udoskonalenia modelu, skutkujące wzrostem szacowanych odpisów (w portfelach, w których zidentyfikowano niedoszacowanie odpisów) lub spadkiem szacowanych odpisów (w portfelach, w których zidentyfikowano przeszacowanie odpisów). W następstwie przeprowadzonych ulepszeń, ogólny poziom odpisów IBNR stał się bardziej adekwatny w stosunku do wykorzystania.

W 2016 r. w Banku miała miejsce sprzedaż portfela bilansowych ekspozycji kredytowych, klasyfikowanych jako z utratą wartości i cechujących się wyższym od przeciętnego poziomem pokrycia, w łącznej kwocie 315 mln PLN oraz portfela pozabilansowego (wierzytelności spisanych w ciężar rezerw) w kwocie 110 mln PLN. Sprzedaż bilansowa dotyczyła portfela korporacyjnego (187 mln PLN) oraz detalicznego (128 mln PLN).

 

Maksymalna ekspozycja na ryzyko kredytowe

 

Maksymalna ekspozycja na ryzyko kredytowe +

tys. PLN Maksymalna ekspozycja
31.12.2016 31.12.2015
Ekspozycje narażone na ryzyko kredytowe związane z aktywami bilansowymi: 66 239 148 63 331 938
Kredyty i pożyczki dla banków 1 267 811 2 348 754
Kredyty i pożyczki dla klientów: 47 020 043 46 369 381
Kredyty dla klientów indywidualnych: 33 241 628 32 905 953
– Karty kredytowe 670 429 645 325
– Kredyty gotówkowe i inne kredyty dla klientów indywidualnych 5 079 163 4 577 232
– Kredyty hipoteczne 27 492 036 27 683 396
Kredyty udzielone podmiotom korporacyjnym 13 459 310 13 043 835
Kredyty udzielone podmiotom publicznym 319 105 419 593
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 314 476 408 572
Finansowe instrumenty pochodne oraz korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 267 922 429 229
Aktywa finansowe wyceniane do wartości godziwej 0 0
Inwestycyjne papiery dłużne 17 092 257 13 647 734
Należności z tytułu papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 90 520 0
Pozostałe aktywa finansowe 186 119 128 268
Ryzyko kredytowe związane z pozycjami pozabilansowymi: 8 097 700 7 823 370
Gwarancje finansowe 1 083 691 1 110 450
Zobowiązania kredytowe i pozostałe zobowiązania związane z kredytami 7 014 009 6 712 920

 

Powyższa tabela przedstawia strukturę ekspozycji na ryzyko kredytowe Grupy na dzień 31 grudnia 2016 r. oraz   31 grudnia 2015 r., bez uwzględnienia instrumentów ograniczających ryzyko. Dla aktywów bilansowych ekspozycje prezentowane powyżej oparte są na kwotach netto przedstawionych w bilansie.

 

Jakość kredytowa aktywów finansowych - nieprzeterminowane*, bez utraty wartości +

tys. PLN 31.12.2016 31.12.2015
Ekspozycje bilansowe narażone na ryzyko nie przeterminowane i bez utraty wartości 63 812 106 61 023 664
Kredyty i pożyczki dla banków (rating zewnętrzny Fitch: od BBB do AAA; Moody’s: od B3 do Aaa; S&P: od B+ do AAA) 1 267 811 2 348 763
Kredyty i pożyczki dla klientów (wg. Master Skali): 44 779 120 44 189 366
·         1-3 najwyższa jakość 19 331 657 18 020 387
·         4-6 dobra jakość 6 938 616 7 081 114
·         7-9 średnia jakość 11 229 815 10 583 330
·         10-12 niska jakość 2 925 337 4 057 034
·         13-14 pod obserwacją 241 993 219 268
·         15 niewykonanie zobowiązania** 195 650 103 013
·         Bez ratingu*** 3 916 052 4 125 220
Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu (obligacje Skarbu Państwa****, inne) 314 476 408 572
Finansowe instrumenty pochodne oraz korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej (wg Master Skali) 267 922 429 229
·         1-3 najwyższa jakość 99 804 139 764
·         4-6 dobra jakość 83 648 138 610
·         7-9 średnia jakość 26 169 14 719
·         10-12 niska jakość 25 463 9 515
·         13-14 pod obserwacją 32 0
·         15 niewykonanie zobowiązania 28 0
·         Bez ratingu 2 953 33 622
·         Korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 11 889 22 152
·         Wycena przyszłych płatności walutowych 2 14
·         Instrumenty pochodne zabezpieczające 17 934 70 833
Inwestycyjne papiery dłużne (Skarb Państwa****, Bank Centralny****, obligacje samorządowe, Europejski Bank Inwestycyjny) 17 092 257 13 647 734
Należności z tytułu papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 90 520 0

(*) – należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i są wykazywane w tej kategorii;

(**) – należności bez utraty wartości ze względu na fakt, że zdyskontowana wartość zabezpieczeń pokrywa w pełni ekspozycję oraz  należności, które kiedyś były identyfikowane z utratą wartości i przeszły do portfela bez utraty wartości, ale zgodnie z przyjętą definicją default-u w procesie IRB wciąż posiadają rating 15;

(***) – grupa klientów bez ratingu wewnętrznego zawiera między innymi ekspozycje związane z kredytami dla jednostek samorządu terytorialnego oraz projektami inwestycyjnymi i niektórymi klientami leasingowymi;

(****) – rating dla Polski w 2016r. BBB+ (S&P), A2 (Moody’s), A- (Fitch)

 

 

Jakość kredytów i pożyczek dla klientów (wg Master Skali), nieprzeterminowane(*) i bez utraty wartości w podziale na segmenty klientów: +

Zaangażowanie brutto, w tys. PLN 31.12.2016
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
1-3 najwyższa jakość 80 527 18 808 749 442 381 19 331 657
4-6 dobra jakość 1 151 642 4 516 697 1 270 277 6 938 616
7-9 średnia jakość 6 450 917 2 120 467 2 658 431 11 229 815
10-12 niska jakość 1 311 432 748 118 865 787 2 925 337
13-14 pod obserwacją 18 550 173 837 49 606 241 993
15 niewykonanie zobowiązania (**) 94 430 80 703 20 517 195 650
Bez ratingu (***) 3 915 379 617 56 3 916 052
Suma 13 022 877 26 449 188 5 307 055 44 779 120

(*) – należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i są wykazywane w tej kategorii;

(**) – należności bez utraty wartości ze względu na fakt, że zdyskontowana wartość zabezpieczeń pokrywa w pełni ekspozycję oraz  należności, które kiedyś były identyfikowane z utratą wartości i przeszły do portfela bez utraty wartości, ale zgodnie z przyjętą definicją default-u w procesie IRB wciąż posiadają rating 15;

(***) – grupa klientów bez ratingu wewnętrznego zawiera między innymi ekspozycje związane z kredytami dla jednostek samorządu terytorialnego oraz projektami inwestycyjnymi i niektórymi klientami leasingowymi;

 

Zaangażowanie brutto, w tys. PLN 31.12.2015
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
1-3 najwyższa jakość 62 810 17 618 958 338 619 18 020 387
4-6 dobra jakość 713 062 5 212 406 1 155 646 7 081 114
7-9 średnia jakość 5 274 037 2 986 769 2 322 524 10 583 330
10-12 niska jakość 2 355 737 770 355 930 942 4 057 034
13-14 pod obserwacją 17 102 161 433 40 733 219 268
15 niewykonanie zobowiązania (**) 24 275 60 297 18 441 103 013
Bez ratingu (***) 4 121 082 1 898 2 240 4 125 220
Suma 12 568 105 26 812 116 4 809 145 44 189 366

(*) – należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i są wykazywane w tej kategorii;

(**) – należności bez utraty wartości ze względu na fakt, że zdyskontowana wartość zabezpieczeń pokrywa w pełni ekspozycję oraz  należności, które kiedyś były identyfikowane z utratą wartości i przeszły do portfela bez utraty wartości, ale zgodnie z przyjętą definicją default-u w procesie IRB wciąż posiadają rating 15;

(***) – grupa klientów bez ratingu wewnętrznego zawiera między innymi ekspozycje związane z kredytami dla jednostek samorządu terytorialnego oraz projektami inwestycyjnymi i niektórymi klientami leasingowymi;

Kredyty i pożyczki

Struktura kredytów i pożyczek udzielonych klientom i bankom oraz podstawowe wskaźniki portfela kredytowego przedstawiają się następująco: +

 Zaangażowanie brutto w tys. PLN 31.12.2016 31.12.2015
Kredyty i pożyczki dla klientów Kredyty i pożyczki dla banków Kredyty i pożyczki dla klientów Kredyty i pożyczki dla banków
Nie przeterminowane i bez rozpoznanej utraty wartości 44 779 120 1 267 811 44 189 366 2 348 763
Przeterminowane*, ale bez rozpoznanej utraty wartości 1 426 379 0 1 436 747 0
Łącznie bez rozpoznanej utraty wartości (IBNR) 46 205 499 1 267 811 45 626 113 2 348 763
Z rozpoznaną utratą wartości 2 179 457 0 2 204 196 0
Kredyty i pożyczki, brutto 48 384 956 1 267 811 47 830 309 2 348 763
Odpisy z tytułu utraty wartości łącznie z IBNR (1 364 913) 0 (1 460 928) (9)
Kredyty i pożyczki, netto 47 020 043 1 267 811 46 369 381 2 348 754
Kredyty z rozpoznaną utratą wartości / kredyty ogółem 4,50% 0,00% 4,61% 0,00%

(*) – należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i nie są wykazywane w tej kategorii;

Kredyty i pożyczki bez rozpoznanej utraty wartości w tys. PLN +

Kredyty i pożyczki bez rozpoznanej utraty wartości w tys. PLN

31.12.2016 31.12.2015
Kredyty i pożyczki dla klientów Kredyty i pożyczki dla banków Kredyty i pożyczki dla klientów Kredyty i pożyczki dla banków
Bez zidentyfikowanych przesłanek utraty wartości 46 115 322 1 267 811 45 590 082 2 348 763
Ze zidentyfikowanymi przesłankami utraty wartości, w tym: 90 177 0 36 031 0
– oczekiwane przepływy uwzględniają przepływy z zabezpieczeń, w tym: 90 177 0 36 031 0
– przeterminowane* 14 442 0 12 116 0
Kredyty i pożyczki bez rozpoznanej utraty wartości, brutto 46 205 499 1 267 811 45 626 113 2 348 763
Odpisy na poniesione, niezaraportowane straty (IBNR) (185 740) 0 (155 601) (9)
Kredyty i pożyczki bez rozpoznanej utraty wartości, netto 46 019 759 1 267 811 45 470 512 2 348 754

(*) – należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i nie są wykazywane  w tej kategorii;

Kredyty i pożyczki przeterminowane, ale bez rozpoznanej utraty wartości +

Kredyty i pożyczki przeterminowane poniżej 90 dni nie są uważane za ekspozycje z rozpoznaną utratą wartości, chyba, że zostaną zidentyfikowane inne przesłanki impairmentu. Kwota brutto kredytów i pożyczek z podziałem na segmenty klientów, przeterminowanych, ale bez rozpoznanej utraty wartości, przedstawia się następująco:

 

Zaangażowanie brutto, w tys. PLN 31.12.2016
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Opóźnienia 5 – 30 dni(*) 400 559 519 228 192 467 0 1 112 254
Opóźnienia 31 – 60 dni 60 149 115 019 53 822 0 228 990
Opóźnienia 61 – 90 dni 10 022 38 841 21 300 0 70 163
Opóźnienia pow. 90 dni(**) 6 281 7 049 1 642 0 14 972
Suma 477 011 680 137 269 231 0 1 426 379

(*) – należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i nie są wykazywane w tej kategorii;

(**) – należności opóźnione powyżej 90 dni i jednocześnie nie będące w portfelu z utratą wartości, posiadające przesłanki utraty wartości, ale nie wykazujące utraty wartości ze względu na szacowane przepływy pieniężne lub poniżej progu kwotowego.

 

Zaangażowanie brutto, w tys. PLN 31.12.2015
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Opóźnienia 5 – 30 dni(*) 538 451 434 325 179 875 0 1 152 651
Opóźnienia 31 – 60 dni 75 705 86 599 50 196 0 212 500
Opóźnienia 61 – 90 dni 13 227 25 686 21 632 0 60 545
Opóźnienia pow. 90 dni(**) 8 094 1 389 1 568 0 11 051
Suma 635 477 547 999 253 271 0 1 436 747

(*) – należności przeterminowanie do 4 dni włącznie są traktowane jako opóźnienia techniczne i nie są wykazywane w tej kategorii;

(**) – należności opóźnione powyżej 90 dni i jednocześnie nie będące w portfelu z utratą wartości, posiadające przesłanki utraty wartości, ale nie wykazujące utraty wartości ze względu na szacowane przepływy pieniężne lub poniżej progu kwotowego.

Kredyty i pożyczki z rozpoznaną utratą wartości +

Kwota brutto kredytów i pożyczek z rozpoznaną utratą wartości w podziale na segmenty klientów przedstawia się następująco:

 

Zaangażowanie brutto, w tys. PLN 31.12.2016
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Wg rodzaju analizy
Analiza indywidualna 588 896 245 632 4 032 0 838 560
Analiza kolektywna 211 955 440 755 688 187 0 1 340 897
Suma  800 851 686 387 692 219 0 2 179 457

 

Zaangażowanie brutto, w tys. PLN 31.12.2015
Kredyty i pożyczki udzielone klientom Kredyty i pożyczki dla banków Suma
Przedsiębiorstwa Kredyty hipoteczne Pozostałe detaliczne
Wg rodzaju analizy
Analiza indywidualna 769 882 168 096 2 612 0 940 590
Analiza kolektywna 241 669 426 418 595 519 0 1 263 606
Suma 1 011 551 594 514 598 131 0 2 204 196

Kredyty i pożyczki objęte analizą indywidualną +

Kwantyfikacja wartości portfela objętego analizą indywidualną oraz wartości utworzonych odpisów w podziale na należności (i odpowiednio odpisy) z rozpoznaną utratą wartości i portfel IBNR została przedstawiona w notach finansowych. Tabele poniżej prezentują strukturę portfela objętego analizą indywidualną z rozpoznaną utratą wartości.

Tabele poniżej prezentują strukturę portfela objętego analizą indywidualną z rozpoznaną utratą wartości.

 

Kredyty i pożyczki udzielone klientom – wg walut, zaangażowanie brutto 31.12.2016 31.12.2015
Kwota w tys. PLN udział % Pokrycie odpisami aktualizującymi Kwota w tys. PLN udział % Pokrycie odpisami aktualizującymi
PLN 610 098 72,80% 54,30% 781 531 83,10% 67,10%
CHF 179 254 21,40% 19,20% 117 209 12,50% 23,40%
EUR 48 927 5,80% 33,90% 41 579 4,40% 23,40%
USD 281 0,00% 44,10% 271 0,00% 49,80%
RAZEM (Indywidualna utrata wartości) 838 560 100,00% 45,60% 940 590 100,00% 59,70%

 

Kredyty i pożyczki udzielone klientom – wg stopnia pokrycia odpisami aktualizacyjnymi, zaangażowanie brutto 31.12.2016 31.12.2015
kwota w tys. PLN udział % kwota w tys. PLN udział %
do 20% 286 243 34,10% 217 469 23,10%
Powyżej 20% do 40% 162 813 19,40% 113 816 12,10%
Powyżej 40% do 60% 95 344 11,40% 98 851 10,50%
Powyżej 60% do 80% 94 493 11,30% 156 429 16,60%
Powyżej 80% 199 667 23,80% 354 025 37,70%
RAZEM (Indywidualna utrata wartości) 838 560 100,00% 940 590 100,00%

 

Na koniec 2016 roku finansowy efekt ustanowionych zabezpieczeń wykorzystanych dla należności z rozpoznaną utratą wartości Grupy w analizie indywidualnej (Case by Case) wyniósł 323[1] mln zł (na koniec  2015 r. – 236 mln zł). Jest to kwota, o którą poziom wymaganych rezerw przypisanych do tego portfela byłby wyższy, gdyby przy szacowaniu odpisu w analizie indywidualnej nie zostały uwzględnione przepływy z zabezpieczeń.

[1] W kwocie tej dla leasingu w porównaniu do roku 2015 zostały uwzględnione dodatkowo zabezpieczenia, które pomniejszają wartość odpisów nie tylko dla klientów z prawdopodobieństwem przepływów 0%, ale i wyższym (wartość ta na koniec 2016 r. wyniosła 47 mln zł). Bez uwzględniania tej wartości dla celów porównawczych z 2015 r. efekt ustanowionych zabezpieczeń na koniec  2016 r. wynosi 276 mln zł.

Kredyty i pożyczki restrukturyzowane +

Restrukturyzacja należności jest prowadzona przez specjalnie do tego celu powołane jednostki (oddzielnie dla należności gospodarczych i detalicznych).

Restrukturyzacja zarówno należności gospodarczych, jak i detalicznych ma na celu wykonanie efektywnych działań wobec klientów mających doprowadzić do minimalizacji strat i możliwie szybkiego ograniczenia ryzyk ponoszonych przez Grupę w związku z zawartymi z klientem transakcjami, z których wynikają należności lub zobowiązania pozabilansowe Grupy.

Restrukturyzacja prowadzona jest wobec należności włączonych na podstawie ustalonych w Grupie zasad do portfeli restrukturyzacyjno-windykacyjnych i obejmuje ustalenie nowych, akceptowalnych przez Grupę warunków transakcji  (w tym w szczególności zasad ich spłaty i zabezpieczenia oraz  ewentualnego uzyskania dodatkowych zabezpieczeń).

Dochodzenie należności detalicznych jest procesem w pełni scentralizowanym, realizowanym w dwóch etapach:

  1. postępowanie monitujące – realizowany przez Departament Bankowości Bezpośredniej,
  2. postępowanie restrukturyzacyjno-egzekucyjne – realizowany przez Departament Dochodzenia Należności Detalicznych.

Proces wykonywany przez Departament Bankowości Bezpośredniej dotyczy działań polegających na bezpośrednim, telefonicznym kontakcie z klientem i uzyskaniem spłaty wymagalnych należności względem Banku. W sytuacji braku spłaty zadłużenia lub zgłoszenia przez klienta chęci restrukturyzacji zadłużenia dalsze prowadzenie sprawy odbywa się przez Departament Dochodzenia Należności Detalicznych i obejmuje wszelkie działania restrukturyzacyjne oraz windykacyjne.

Dochodzenie należności jest wspierane przez wyspecjalizowany system informatyczny działający na pełnym portfelu klienta, w pełni zautomatyzowany w fazie monitorowania portfela, jak i wspomagający czynności w późniejszej fazie restrukturyzacji i windykacji. Integralną częścią systemu jest behawioralny model scoringowy, wykorzystywany na etapie postępowania monitującego. System ten jest wykorzystywany w zarządzaniu procesem dochodzenia należności detalicznych w stosunku do wszystkich segmentów klienta.

Model scoringowy bazuje w swoich wewnętrznych obliczeniach między innymi na: segmencie biznesowym klienta, rodzaju produktu obciążonego ryzykiem kredytowym (szczególnie dotyczy to produktów hipotecznych) oraz historii współpracy z klientem w ramach poprzednich działań restrukturyzacyjno-windykacyjnych. Opóźnione należności klientów detalicznych trafiają do systemu informatycznego automatycznie 4 dnia od daty powstania należności wymagalnej.

Proces restrukturyzacji i windykacji należności gospodarczych (tj. należności lub zobowiązań pozabilansowych związanych z zawartymi transakcjami z klientami korporacyjnymi i SME) jest scentralizowany i realizowany przez Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych. Dochodzenie należności gospodarczych ma na celu maksymalizację odzysku i ograniczenie ryzyka ponoszonego przez Grupę w jak najkrótszym czasie poprzez realizację przyjętej strategii działań restrukturyzacyjnych i windykacyjnych w stosunku do:

  • klienta,
  • należności gospodarczych,
  • zabezpieczeń ich spłaty.

 

Działania realizowane w ramach ww. strategii obejmują m.in.: ustalanie warunków finansowania Klientów, warunków restrukturyzacji należności gospodarczych (w tym w ramach postępowań restrukturyzacyjnych), w tym zasad ich spłaty oraz zabezpieczeń, uzyskiwanie nowych, wartościowych i płynnych zabezpieczeń, doprowadzania do spłaty polubownej, realizację windykacji (w tym komorniczej) należności wymagalnych, w tym z posiadanych zabezpieczeń, działania w procesach upadłościowych dłużników, prowadzenie wymaganych działań sądowych.

Dla zarządzania procesem restrukturyzacji i windykacji należności gospodarczych Departament Zagrożonych Należności Gospodarczych stosuje aplikacje wspierające proces zarządzania i decyzyjny oraz monitorowania, które szybko dostarczają podstawowych informacji na temat należności, zabezpieczenia, zastosowanego podejścia oraz podstawowych działań i terminów.

 

Poniższa tabela pokazuje portfel kredytów z rozpoznaną utratą wartości zarządzany przez jednostki organizacyjne Grupy zajmujące się restrukturyzacją należności.

 

Zaangażowanie brutto w tys. PLN 31.12.2016 31.12.2015
Kredyty i pożyczki udzielone klientom indywidualnym 657 806 601 521
Kredyty i pożyczki udzielone klientom korporacyjnym 258 899 339 437
Razem 916 705 940 958

 

Dłużne i kapitałowe papiery wartościowe

Struktura papierów wartościowych znajdujących się w portfelu Grupy na dzień 31 grudnia 2016 r. (zaangażowanie brutto w tys. PLN): +

Emitowane przez Papiery dłużne przeznaczone do obrotu Inwestycyjne dłużne papiery wartościowe Akcje Razem
Skarb Państwa 314 466 14 289 633 12 14 604 111
Bank Centralny 0 2 669 700 0 2 669 700
Pozostałe 10 139 900 43 353 183 263
– notowane 10 79 236 390 79 636
– nienotowane 0 60 664 42 963 103 627
Razem 314 476 17 099 233 43 365 17 457 074

Struktura papierów wartościowych znajdujących się w portfelu Grupy na dzień 31 grudnia 2015 r. (zaangażowanie brutto w tys. PLN): +

Emitowane przez Papiery dłużne przeznaczone do obrotu Inwestycyjne dłużne papiery wartościowe Akcje Razem
Skarb Państwa 408 572 9 375 707 0 9 784 279
Bank Centralny 0 4 198 776 0 4 198 776
Pozostałe 0 73 283 229 656 302 939
– notowane 0 0 1 934 1 934
– nienotowane 0 73 283 227 722 301 005
Razem 408 572 13 647 766 229 656 14 285 994

Przewłaszczone zabezpieczenia

W 2016 r. nie dokonywano istotnych bezpośrednich przejęć przez Bank i sprzedaży środków trwałych stanowiących zabezpieczenie kredytu. Powyższa sytuacja powodowana jest realizacją innych, bardziej efektywnych ścieżek zaspokajania z zastawów lub przewłaszczeń (czasowo i kwotowo przy ograniczeniu kosztów), tj. doprowadzania do sprzedaży przedmiotu zastawu lub przewłaszczenia bezpośrednio przez dawcę zabezpieczenia pod nadzorem Banku i z przeznaczeniem całości tak uzyskanych środków na spłatę. Odmianą takiego działania jest zawieranie porozumień z syndykami w upadłości na podstawie, których syndyk za uzgodnioną opłatą zabezpiecza i przechowuje przedmioty zastawione lub przewłaszczone oraz w porozumieniu z Bankiem dokonuje ich oferowania i sprzedaży (w tym w ramach sprzedaży zorganizowanych części lub całego przedsiębiorstwa dłużnika) – i tak uzyskane środki przekazywane są bezpośrednio na spłatę należności Banku (zaspokojenie z zabezpieczenia w ww. sposób realizowane jest bez etapu przejęcia przewłaszczonych rzeczy do bilansu Banku na „Aktywa trwałe do zbycia”) .

Jednocześnie spółka zależna od Banku – Millennium Leasing, dokonuje przejęcia środków trwałych będących przedmiotem leasingu i prowadzi aktywne działania w celu ich zbycia. Dane o wartości tych aktywów i ich zmianach w okresie sprawozdawczym przedstawione są w nocie (23) „Aktywa trwałe do zbycia” skonsolidowanego bilansu Grupy.

Polityka w zakresie spisywania należności

Ekspozycje kredytowe, dla których Grupa nie oczekuje wystąpienia żadnych przepływów pieniężnych do odzyskania i dla których utworzony został odpis z tytułu utraty wartości lub korekta wartości dla wierzytelności pochodzących z terminowych operacji finansowych, które łącznie pokrywają w całości należność pozostałą do spłaty, są spisywane z bilansu w ciężar odpisu aktualizującego i przenoszone do ewidencji pozabilansowej. Przedmiotowa operacja nie powoduje umorzenia należności, tj. nie powoduje zwolnienia dłużnika z długu ani zaprzestania wymaganych prawem i uzasadnionych ekonomicznie działań prawnych i windykacyjnych celem dochodzenia spłaty.

Najczęściej Grupa spisuje należności w ciężar rezerw na utratę wartości w przypadku stwierdzenia nieściągalności należności, tj. między innymi:

  • uzyskania postanowienia o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego;
  • śmierci dłużnika;
  • uzyskania potwierdzenia braku szans na zaspokojenie ze środków masy upadłościowej;
  • wyczerpania możliwości prowadzenia egzekucji wobec braku majątku dłużnika głównego i innych osób zobowiązanych (np. dawców zabezpieczeń).

Koncentracja ryzyk aktywów finansowych z ekspozycją na ryzyko kredytowe

Sektory gospodarki +

Poniższa tabela przedstawia podział głównych kategorii ekspozycji kredytowych Grupy z rozbiciem na czynniki składowe, według kategorii klientów.

 

wg stanu na 31.12.2016 Pośrednictwo finansowe Przemysł i Budownictwo Handel hurtowy i detaliczny Transport i komunikacja Sektor publiczny Kredyty hipoteczne Kredyty konsumpcyjne(*) Pozostałe branże Razem
Kredyty i pożyczki dla banków 1 267 811 0 0 0 0 0 0 0 1 267 811
Kredyty i pożyczki dla klientów 144 745 4 881 381 3 706 759 2 293 059 308 447 27 815 712 6 268 505 2 966 348 48 384 956
Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 8 85 10 0 314 466 0 0 17 314 586
Finansowe instrumenty pochodne oraz korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 225 598 4 744 183 188 0 0 0 37 209 267 922
Inwestycyjne papiery wartościowe 122 131 7 140 0 151 17 013 033 0 0 33 17 142 488
Należności z tyt. papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 90 520 0 0 0 0 0 0 0 90 520
RAZEM 1 850 813 4 893 350 3 706 952 2 293 398 17 635 946 27 815 712 6 268 505 3 003 607 67 468 283

(*) – w tym: karty kredytowe, kredyty gotówkowe, kredyty w rachunku bieżącym

 

wg stanu na 31.12.2015 Pośrednictwo finansowe Przemysł i Budownictwo Handel hurtowy i detaliczny Transport i komunikacja Sektor publiczny Kredyty hipoteczne Kredyty konsumpcyjne (*) Pozostałe branże Razem
Kredyty i pożyczki dla banków 2 348 763 0 0 0 0 0 0 0 2 348 763
Kredyty i pożyczki dla klientów 73 583 4 857 564 3 900 771 2 137 820 394 854 27 954 629 5 660 547 2 850 541 47 830 309
Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu 14 77 1 474 0 408 572 0 0 117 410 254
Finansowe instrumenty pochodne oraz korekta z tytułu rachunkowości zabezpieczeń wartości godziwej 395 565 19 791 2 725 0 0 0 0 11 148 429 229
Inwestycyjne papiery wartościowe 226 397 0 0 145 13 647 788 0 0 1 410 13 875 740
Należności z tyt. papierów wartościowych z przyrzeczeniem odkupu 0 0 0 0 0 0 0 0 0
RAZEM 3 044 322 4 877 432 3 904 970 2 137 965 14 451 214 27 954 629 5 660 547 2 863 216 64 894 295

(*) – w tym: karty kredytowe, kredyty gotówkowe, kredyty w rachunku bieżącym

 

 

 

Poprzednia strona Zarządzanie kapitałem
Następna strona Ryzyko rynkowe