System ratingów wewnętrznych

Grupa definiuje system ratingowy jako wszystkie metody, procesy, mechanizmy kontroli, systemy gromadzenia danych i systemy informatyczne, które wykorzystuje się przy ocenie ryzyka kredytowego oraz zaliczaniu ekspozycji do odpowiedniej puli charakteryzującej się określonym poziomem ryzyka, w tym także zasady dotyczące nadrzędności modeli ratingowych, o ile mają zastosowanie oraz zasady przełamywania ocen ratingowych. Elementem systemu ratingowego są modele PD, LGD, CCF-EAD (nazywane dalej modelami) oraz metodyki oceny finansowania specjalistycznego.

Ocena ryzyka kredytowego klienta w aspekcie prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania (PD) przez klienta opiera się na jednolitej skali ratingowej, zwanej Master Skalą.

Master Skala (MS) składa się z 15 stopni ratingowych, gdzie poszczególne ratingi oznaczają jak niżej:

1. Maksymalne bezpieczeństwo – tylko dla ekspozycji rządowych

2. Najwyższa jakość

3. Bardzo wysoka jakość

4. Wysoka jakość

5. Bardzo dobra jakość

6. Dobra jakość

7. Średnio wysoka jakość

8. Średnia jakość

9. Średnio niska jakość

10. Niska jakość

11. Bardzo niska jakość

12. Ograniczone kredytowanie

13. Słabe sygnały utraty wartości (impairmentu)

14. Mocne sygnały utraty wartości (impairmentu)

15. Niewykonanie zobowiązania.

Ratingi 13 – 15 to ratingi proceduralne, zarezerwowane dla ekspozycji o obniżonej wartości.

Wszyscy klienci z dostępnym kredytowaniem, faktycznie wykorzystujący zatwierdzone limity kredytowe lub nie, i wszyscy inni uczestnicy transakcji kredytowej powinni mieć uprzednio nadany rating i być przypisanymi do odpowiedniej puli.

Odpowiednia polityka kredytowa lub ratingowa powinna określać model właściwy do wygenerowania ratingu lub homogenicznej puli dla danego segmentu klienta.

Każdy stosowany model PD musi zostać skalibrowany do MS na podstawie zaobserwowanego lub szacowanego prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania.

Rating dla rządów, banków centralnych, organizacji międzynarodowych, wielostronnych banków rozwoju oraz Instytucji może zostać przypisany na podstawie ratingu przyznanego przez uznane agencje ratingowe, zmapowanego na Master Scale.
Jeżeli powyższe podmioty będą miały więcej niż jedną ocenę ratingową przyznaną przez uznane agencje ratingowe (split rating), to zawsze należy stosować drugi najlepszy rating z ocen przyznanych przez uznane agencje.
Tabela prezentująca powiązania między wewnętrznymi a zewnętrznymi ocenami ratingowymi została przedstawiona w rozdziale 7.3 Ujawnień. Bank uznaje dla celów porównawczych następujące zewnętrzne agencje ratingowe: Fitch, Moody’s, Standard & Poors.

Master Skala Ocena ratingowa

 

W przypadku klientów detalicznych rating nadany w rezultacie działania modelu behawioralnego (rating behawioralny) jest z założenia ważniejszy niż nadany w rezultacie działania ratingu aplikacyjnego (rating aplikacyjny), jeżeli tylko rating behawioralny jest nadany. W przypadku klientów korporacyjnych rating nadany jest oceną łączną modelu ilościowego opartego na analizie danych ze sprawozdań finansowych oraz modelu jakościowej oceny Klienta z zastosowaniem odpowiednich wag dla każdego z komponentów. Bank jest w trakcie wdrażania dodatkowego modułu w modelach korporacyjnych opartego na zmiennych behawioralnych.

Ratingi proceduralne (13, 14 i 15 wg Master Skali) przyznawane są klientom z symptomami pogorszenia zdolności i wiarygodności kredytowej lub z zadłużeniem przeterminowanym.

Rating proceduralny jest z założenia ważniejszy niż rating aplikacyjny i rating behawioralny.

Po ustaniu przesłanek do nadania któregokolwiek ratingu proceduralnego, ratingi 13 i 14 od razu wygasają, natomiast rating 15 albo wygasa albo jest utrzymywany przez tzw. okres kwarantanny.

Opis procesu ratingów wewnętrznych

1. Rządy i banki centralne

Klasa ekspozycji podlegająca stałemu wyłączeniu z metody IRB.

2. Instytucje

Klasa ekspozycji podlegająca stałemu wyłączeniu z metody IRB.

3. Przedsiębiorcy, w tym mali i średni przedsiębiorcy, kredytowanie specjalistyczne oraz nabyte wierzytelności

Klasy ekspozycji podlegające planowi stopniowego wdrożenia metody IRB.

4. Ekspozycje detaliczne

Modele PD

Proces ratingowy w Banku Millennium opiera się na następujących zasadach:

  • Nadanie klasy ryzyka wszystkim klientom i ekspozycjom kredytowym;
  • Wszystkie decyzje kredytowe powinny być poprzedzone nadaniem klasy ratingowej dla klienta;
  • W segmencie detalicznym proces nadawania ratingu oparty jest na modelach skoringowych/ratingowych PD;
  • Proces nadawania ratingu jest procesem niezależnym od procesu podejmowania decyzji kredytowych.

Przedstawione zasady nadawania ratingu mają zastosowanie do wszystkich kategorii ekspozycji detalicznych: ekspozycji detalicznych wobec klientów indywidualnych zabezpieczonych na nieruchomościach mieszkalnych, odnawialnych ekspozycji detalicznych oraz pozostałych ekspozycji detalicznych.

Klasa ekspozycji detalicznych wobec klientów indywidualnych zabezpieczonych na nieruchomościach mieszkalnych obejmuje ekspozycje będące kredytem lub pożyczką zabezpieczoną hipoteką na nieruchomości wobec klientów detalicznych (mikroprzedsiębiorstwa i klienci indywidualni).

Klasa odnawialnych ekspozycji detalicznych obejmuje ekspozycje wobec osób fizycznych, niezabezpieczone, odnawialne, o łącznym zaangażowaniu nie przekraczającym 100.000 euro oraz spełniające warunek niskiej zmienności stóp strat.

Wszystkie ekspozycje detaliczne nie zaliczone do powyższych kategorii są traktowane jako pozostałe ekspozycje detaliczne. Podlegają one planowi stopniowego wdrożenia, a zgodnie z ostatnim zezwoleniem IRB, wniosek o stosowanie metody IRB dla tych ekspozycji został złożony 30.06.2015 r. (aktualizacja tego wniosku zostanie złożona na przełomie 2017 i 2018 r.).

Kompetencje w procesie nadawania ratingu są podzielone w następujący sposób:

  • Wprowadzanie danych;
  • Weryfikacja danych;
  • Nadanie ostatecznej oceny ryzyka (decyzja automatyczna).

Klasy ryzyka wynikające z modeli oraz ratingi proceduralne są nadawane automatycznie i nie podlegają korekcie eksperckiej.

W procesie nadania ratingu, Bank wykorzystuje dane z różnych dostępnych źródeł:

  • źródła wewnętrzne (systemy informatyczne Banku);
  • źródła zewnętrzne (Biuro Informacji Kredytowej S.A.);
  • dane pozyskane od klientów.

W zakresie modeli niewykonania zobowiązań (modele PD), w klasie ekspozycji detalicznych funkcjonuje system ratingowy dla mikroprzedsiębiorstw i system ratingowy dla klientów indywidualnych. W ramach obu systemów używane są modele skoringowe behawioralne oraz modele skoringowe aplikacyjne, desygnowane do określonych grup klientów i/lub produktów. W przypadku klientów z symptomami pogorszenia zdolności i wiarygodności kredytowej lub z zadłużeniem przeterminowanym nadawane są ratingi proceduralne.

Rating proceduralny ma pierwszeństwo stosowania. Jeśli klient nie posiada ratingu proceduralnego, zastosowanie ma rating behawioralny, o ile został nadany. Rating behawioralny nadawany jest po raz pierwszy po trzech miesiącach współpracy klienta z Bankiem, a następnie z miesięczną częstotliwością, pod warunkiem, że rachunki klienta spełniają wymogi przewidziane w modelu behawioralnym. Jeśli klient nie posiada ratingu behawioralnego lub proceduralnego, zastosowanie ma rating aplikacyjny.

Modele LGD

W zakresie modeli strat z tytułu niewykonania zobowiązań (LGD), zostały one zbudowane dla dwóch portfeli:

  • portfela niezabezpieczonego dla klientów detalicznych,
  • portfela zabezpieczonego przez nieruchomości mieszkalne dla klientów detalicznych.

Zgodnie z CRR, banki mają za zadanie estymować parametry LGD wykorzystując dane dotyczące niewykonanych zobowiązań w ramach wszystkich dostępnych źródeł oraz uwzględniając wszystkie informacje istotne z punktu widzenia szacowania poziomu straty ekonomicznej.

Z tego powodu Bank przeprowadził oszacowanie parametrów LGD na bazie danych, która obejmuje wszystkie przypadki niewykonania zobowiązania wynikające z ilościowych i jakościowych przesłanek definicji niewykonania zobowiązania.

Zgodnie z metodologią wyliczenia LGD, głównymi elementami obliczeń są: prawdopodobieństwo uzdrowienia, lub zakończenie procesu windykacji klienta, wartość odzysków, koszty oraz stopa dyskontowa.

Bank przyjął następujące podejście do budowy modeli LGD:

  • Oszacowanie prawdopodobieństwa ścieżki wyjścia ze stanu niewykonania zobowiązania – drzewo prawdopodobieństwa;
  • Oszacowanie parametrów straty dla każdej ze ścieżek wyjścia ze stanu niewykonania zobowiązania.

Strata z tytułu niewykonania zobowiązania jest szacowana na poziomie transakcji.

Modele ekspozycji w momencie niewykonania zobowiązania (EAD)

Model EAD został zbudowany dla ekspozycji portfela detalicznego. Przy estymacji EAD, ekspozycja na moment niewykonania zobowiązania była porównywana z wartością limitu i zaangażowaniem bilansowym zaobserwowanym na rok przed zdarzeniem niewykonania zobowiązania. Kalkulacja parametrów ekwiwalentu bilansowego (CCF) była przeprowadzona dla grup produktów, dla których istniała możliwość wystąpienia zaangażowania pozabilansowego oraz Bank dysponował istotną liczbą obserwacji pozwalającą na wnioskowanie statystyczne, tj. dla limitów w rachunkach (overdrafty) oraz kart kredytowych (portfel QRRE). W przypadku gwarancji, dla których liczba obserwacji była zbyt mała dla przeprowadzenia analiz statystycznych, przyjęto konserwatywną wartość CCF. Jednocześnie nie opracowano modelu EAD dla portfela RRE, z racji nieistotnej liczby obserwacji.

5. Ekspozycje kapitałowe

Grupa Millennium klasyfikuje jako ekspozycje kapitałowe udziały oraz instrumenty kapitałowe posiadane przez jakiekolwiek jednostki Banku, z wyłączeniem, w ujęciu skonsolidowanym, udziałów reprezentujących inwestycje w spółki zależne, które są klasyfikowane jako transakcje wewnątrzgrupowe. Jednak ze względu na fakt, że łączna wartość portfela kapitałowego Grupy jest nieistotna, postanowiono stale wyłączyć przedmiotowe ekspozycje z podejścia IRB i wyliczać dla nich wymóg kapitałowy zgodnie z podejściem standardowym.

6. Wartość ekspozycji i korekt

Poniższa tabela prezentuje podstawowe agregaty i parametry używane przy wyliczaniu wymogów w zakresie funduszy własnych metodą IRB. Dla klas ekspozycji objętych metodą IRB wskazane są wielkości ekspozycji, CCF, średnie PD, ilość dłużników, średnie LGD, aktywa ważone ryzykiem, średnia waga ryzyka, strata oczekiwana ora korekty wartości i rezerwy, w zakresach prawdopodobieństwa wystąpienia niewykonania zobowiązania (PD).

Ekspozycje na ryzyko kredytowe według klas ekspozycji i zakresów PD
Zakres PD Oryginalna
ekspozycja bilansowa brutto
Ekspozycja pozabilansowa
przed CCF
Średnie CCF EAD
po CRM
i po CCF
Średnie PD Ilość dłużników Średnie LGD RWA Średnia waga ryzyka Strata oczekiwana (EL) Korekty
wartości i rezerwy
QRRE 0,00 do <0,15 206 297 1 133 041 77,65% 1 086 081 0,08% 148 249 81,98% 47 145 4,34% 712 386
QRRE 0,15 do <0,25 112 053 262 370 82,57% 328 702 0,20% 58 807 77,48% 28 710 8,73% 509 234
QRRE 0,25 to <0,50 119 677 168 826 84,23% 261 874 0,39% 45 961 74,69% 37 965 14,50% 763 244
QRRE 0,50 to <0,75 162 764 138 751 84,10% 279 457 0,71% 46 869 75,49% 65 714 23,51% 1 498 367
QRRE 0,75 to <2,50 324 395 172 099 86,63% 473 478 1,67% 70 133 73,70% 205 915 43,49% 5 816 794
QRRE 2,50 to <10,00 215 105 64 265 85,36% 269 959 5,73% 38 415 75,31% 280 717 103,99% 11 735 944
QRRE 10,00 to <100,00 114 049 19 350 85,31% 130 556 27,84% 18 425 78,54% 278 716 213,48% 28 238 1 357
QRRE 100,00 (default) 103 936 3 866 0,00% 103 936 100,00% 17 095 97,98% 4 378 4,21% 101 840 48 117
QRRE Razem 1 358 277 1 962 569 80,29% 2 934 042 5,73% 443 954 78,67% 949 259 32,35% 151 112 52 442
Residential Retail 0,00 do <0,15 17 418 586 66 358 0,00% 17 418 586 0,08% 80 660 31,40% 1 159 233 6,66% 4 375 14 327
Residential Retail 0,15 do <0,25 2 807 693 13 864 0,14% 2 807 712 0,19% 11 769 32,14% 369 272 13,15% 1 725 2 901
Residential Retail 0,25 to <0,50 1 811 681 10 440 1,96% 1 811 886 0,39% 7 602 32,25% 404 818 22,34% 2 279 2 708
Residential Retail 0,50 to <0,75 1 365 964 6 827 0,00% 1 365 964 0,71% 5 384 32,52% 468 281 34,28% 3 154 2 641
Residential Retail 0,75 to <2,50 1 722 193 12 784 0,00% 1 722 193 1,66% 6 946 32,54% 1 022 123 59,35% 9 324 4 456
Residential Retail 2,50 to <10,00 1 045 814 5 343 0,02% 1 045 815 5,79% 4 079 32,40% 1 235 080 118,10% 19 576 5 340
Residential Retail 10,00 to <100,00 809 295 647 0,00% 809 295 19,97% 2 895 33,14% 1 501 917 185,58% 53 956 9 294
Residential Retail 100,00 (default) 854 927 0 854 927 100,00% 2 640 64,07% 126 447 14,79% 547 748 224 861
Residential Retail Razem 27 836 153 116 262 0,19% 27 836 378 4,10% 121 975 32,75% 6 287 171 22,59% 642 138 266 528
Razem (wszystkie klasy)   29 194 430 2 078 831 75,81% 30 770 420 4,26% 516 058 37,12% 7 236 430 23,52% 793 250 318 969

 

7. Czynniki które miały wpływ na poniesione straty, oszacowania w zestawieniu z rzeczywistymi wynikami

Porównanie wartości PD zrealizowanych z modelowymi +

Poniższe tabele przedstawiają wyliczenia zrealizowanych stóp niewykonania zobowiązań oraz szacowanych wartości stopy niewykonania zobowiązań, dla portfeli objętych zezwoleniem na stosowanie metody IRB.

Zrealizowane i szacowane stopy niewykonania zobowiązań („default”) dla portfela QRRE (w %)
Okres Szacowana
stopa default
Zrealizowana
stopa default
2012 3,12% 2,16%
2013 2,74% 2,16%
2014 2,68% 1,99%
2015 2,69% 1,82%
2016 2,47% 1,59%

 

Zrealizowane i szacowane stopy niewykonania zobowiązań („default”) dla portfela kredytów zabezpieczonych na nieruchomościach mieszkalnych (w %)
Okres Szacowana
stopa default
Zrealizowana
stopa default
2012 1,12% 0,49%
2013 0,80% 0,49%
2014 0,78% 0,48%
2015 0,82% 0,55%
2016 0,88% 0,60%

 

W przypadku portfela QRRE zrealizowane stopy niewykonania zobowiązań („default”) zmniejszyły się w ostatnich latach i są mniejsze niż szacowane. Obserwowane obniżenie zrealizowanych stóp default w ostatnich latach jest zgodne z trendami obserwowanymi na rynku i może być wyjaśnione:

  • Stabilną sytuacją makroekonomiczną,
  • Zmianą polityki kredytowej Banku wprowadzoną w 2010 r. w odpowiedzi na światowy kryzys finansowy.

W przypadku portfela RRE zrealizowane stopy niewykonania zobowiązania są nieznacznie wyższe w ostatnich latach (jednak pozostają na znacząco niższym poziomie niż wartości szacowane); wzrost ten dotyczy portfela denominowanego do walut obcych (przede wszystkim CHF) i wynika ze wzrostu kursu walutowego i powiązanego z tym wzrostu płaconej przez klientów raty kredytu.

Zrealizowane stopy default były mniejsze niż przeciętne prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (PD), przede wszystkim, z powodu uwzględniania w szacowaniu długookresowego PD dodatkowego konserwatywnego buforu, związanego z błędami oszacowań, który podwyższa szacowane wartości parametru PD.

Porównanie wartości CCF zrealizowanych z modelowymi +

Analizę zrealizowanych współczynników CCF przeprowadzono dla przypadków z portfela QRRE wchodzących w default w ciągu roku kalendarzowego 2016 (okres sprawozdawczy) oraz 2015 (okres porównawczy), które na koniec roku poprzedzającego dany okres (odpowiednio na dzień 31.12.2015 oraz 31.12.2014) znajdowały się poza defaultem i posiadały dodatnią ekspozycję pozabilansową. Analiza polegała na porównaniu średnich zrealizowanych wartości współczynników konwersji ze średnimi wartościami modelowymi (w obu przypadkach zastosowano średnią ważoną wielkością ekspozycji pozabilansowej). Współczynniki modelowe uwzględniają szereg narzutów konserwatywnych i powinny przewyższać faktycznie zrealizowane wartości. Otrzymane wyniki podano w poniższej tabeli.

Porównanie wartości CCF zrealizowanych z modelowymi
CCF 2016 2015
CCF modelowy 86,1% 86,1%
CCF zrealizowany 61,0% 61,6%

 

Zarówno w okresie sprawozdawczym jak i porównawczym zrealizowane wartości współczynników CCF nie przekroczyły wartości modelowych. W związku z tym, że Bank nie zanotował wyższych od spodziewanych poziomów współczynników konwersji kredytowej ten element ryzyka kredytowego nie prowadzi do wystąpienia wyższych od spodziewanych strat.

 

Porównanie wartości LGD zrealizowanych z modelowymi +

Analizę zrealizowanych współczynników LGD przeprowadzono dla przypadków z portfeli RRE i QRRE. Wyznaczenie zrealizowanych wartości LGD wymaga dłuższej perspektywy czasowej, gdyż odzyski mogą wystąpić dopiero długo po wejściu ekspozycji w stan defaultu. W związku z tym wyliczenie zrealizowanych wartości LGD zostało oparte na przypadkach wchodzących w default do grudnia 2014 roku. Wyznaczony na tych przypadkach średni poziom LGD porównano ze średnim poziomem LGD wynikającym ze stosowanego modelu (w obu przypadkach zastosowano średnią ważoną wielkością ekspozycji). Wartości modelowe uwzględniają szereg narzutów konserwatywnych i powinny przewyższać faktycznie zrealizowane straty. Otrzymane wyniki podano w poniższej tabeli.

Porównanie wartości LGD zrealizowanych z modelowymi
LGD Portfel
RRE QRRE
Zrealizowana 23,1% 49,4%
Modelowana 31,9% 82,2%

Dla obu analizowanych portfeli modelowe wartości strat znacząco przewyższyły poziomy zrealizowane. Można zatem stwierdzić, że nie wystąpiły nadspodziewane straty związane z poziomami LGD, a stosowany model okazał się wystarczająco konserwatywny.

Grupa nie posiada spółek prowadzących działalność kredytową za granicą. (CRR art. 452.j)

Poprzednia strona Zezwolenie na stosowanie metody IRB
Następna strona Stosowanie oszacowań wewnętrznych