Polski sektor bankowy i pozycja Grupy Banku Millennium

W 2015 r. banki w Polsce działały w niekorzystnych warunkach rynkowych (głównie w zakresie polityki pieniężnej i zmian regulacyjnych), aczkolwiek przy poprawiającym się klimacie makroekonomicznym. Najbardziej niekorzystne czynniki, wpływające na polski sektor bankowy, były następujące:

  • Znaczna obniżka opłat interchange: pierwsza, regulacyjna obniżka od 1 lipca 2014 r., a następnie od 1 stycznia 2015 r.
  • Dalsze cięcia stóp procentowych w marcu 2015 r. – o 50 pb. – niedługo po znacznych cięciach w październiku poprzedniego roku (w tym asymetryczna obniżka stopy lombardowej)
  • Ogłoszenie istotnej podwyżki obowiązkowych wpłat do BFG (obowiązują od 2015 r.)
  • Ogłoszenie przez KNF Rekomendacji U, która wprowadziła nowe zasady i pewne ograniczenia sprzedaży produktów ubezpieczeniowych przez banki (obowiązuje od 1 kwietnia 2015 r.)
  • Skokowy wzrost kursu CHF w styczniu 2015 r. spowodował, że banki w Polsce wprowadziły program pomocy kredytobiorcom hipotecznych kredytów walutowych w celu złagodzenia niekorzystnego wpływu aprecjacji CHF. Tzw. „sześciopak” obejmuje m.in. zastosowanie ujemnej stawki LIBOR oraz obniżenie marży na przewalutowaniu, co niekorzystnie wpłynęło na zyskowność banków. Ponadto w 2015 r. utworzono nowy fundusz pomocy posiadającym kredyty mieszkaniowe, znajdującym się w trudnej sytuacji. Do tego funduszu polskie banki wniosły 600 mln zł.
  • W listopadzie 2015 r. zwrócono się do wszystkich polskich banków o wniesienie specjalnej wpłaty do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, w celu pokrycia ponad 2 mld zł gwarantowanych depozytów jednego, upadłego banku spółdzielczego (Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie).

Jednocześnie nadal trwa proces rosnącej koncentracji sektora bankowego w Polsce (połączenie BGŻ z BNP Paribas i przejęcie Meritum Banku przez Alior Bank). Pomimo tego stopień koncentracji banków w Polsce nie jest wysoki, szczególnie w porównaniu z wieloma krajami europejskimi: na koniec 3 kw. 2015 pierwszych 10 banków miało 69% wszystkich aktywów sektora, a pierwsza piątka - 50%.

W ciągu roku 2015 depozyty ogółem sektora bankowego wzrosły znacznie o 8.8% w skali roku (dane NBP), co jest szczególnie istotne w kontekście dalszego obniżania stóp procentowych w Polsce do rekordowo niskiego poziomu 1.5% (stopa referencyjna). Szczególnie silny wzrost zaobserwowano w segmencie gospodarstw domowych: +9.5% w skali roku. Kredyty banków ogółem również wzrosły znacznie o 6.8% rocznie, przy jedynie niewielkim ich zwiększeniu w wyniku aprecjacji CHF (bez efektu kursowego kredyty w Polsce wzrosłyby o 5.2% w skali roku).

Kapitały własne polskich banków wzrosły o 7% w ciągu roku, osiągając znaczną kwotę 165 mld zł. Ten poziom funduszy własnych pozwolił polskim bankom zachować bardzo solidne współczynniki wypłacalności: łączny współczynnik kapitałowy (TCR) na poziomie 15.6% i współczynnik kapitału podstawowego Tier 1 w wys. 14.3% (dane z września 2015 r.). Nowe bufory kapitałowe zostały ogłoszone w Polsce w trakcie roku 2015: specjalne bufory, związanymi z ryzykiem portfela walutowych kredytów hipotecznych oraz kapitałowym buforem zabezpieczającym.

Płynność polskich banków również jest utrzymywana na bardzo bezpiecznym poziomie, poprawiwszy się na przestrzeni 2015 r. Wskaźnik kredyty/depozyty w całym sektorze na koniec grudnia wyniósł 103%.

Na koniec września 2015 r. Grupa Banku Millennium była na 7 miejscu wśród największych banków komercyjnych w Polsce wg. aktywów i depozytów ogółem. Na koniec 2015 r. udział Banku w rynku depozytów osiągnął 5.3%, podczas gdy w kredytach pozostawał na poziomie 4.6%. Grupa Banku Millennium, obejmująca sam Bank oraz spółkę leasingową, towarzystwo funduszy inwestycyjnych oraz dom maklerski, utrzymuje relatywnie mocniejszą pozycję w kredytach detalicznych i kartach kredytowych (ok 6% udział w rynku). Innym ważnym segmentem Grupy jest leasing (6 miejsce na rynku) jak i w faktoring (piąty pod względem wielkości podmiot na rynku). Dystrybucja produktów i usług Grupy jest realizowana poprzez 413 oddziałów jak i kanały elektroniczne, w tym bankomaty, Internet, obsługę telefoniczną i aplikację mobilną.

Na przestrzeni roku 2015 Grupa Banku Millennium poprawiła swą pozycję w zakresie udziału w rynku, w szczególności w dwóch produktach: kredyty gotówkowe dla klientów indywidualnych oraz depozyty detaliczne. Jednocześnie udział w rynku kredytów hipotecznych i depozytów przedsiębiorstw spadł.

W 2016 r. Bank oczekuje dalszego wzrostu depozytów w sektorze bankowym, aczkolwiek zapewne z mniejszą dynamiką, niż w roku ubiegłym. Czynnikiem, utrudniającym wzrost depozytów detalicznych, może być rosnąca konsumpcja, jak i rekordowo niskie stopy procentowe w Polsce. Odnośnie do kredytów sektora bankowego, Bank oczekuje utrzymania solidnego tempa ich wzrostu na poziomie ok. 6% rocznie, czemu będą sprzyjać niskie stopy procentowe i rosnący popyt konsumpcyjny w gospodarce.

Jest także kilka szczególnych czynników zewnętrznych, które już zostały zatwierdzone, albo rozważa się ich wprowadzenie w roku 2016, a które będą mieć znaczny wpływ na działalność polskiego sektora bankowego (i Banku Millennium) w nadchodzących kwartałach:

  • Począwszy od lutego 2016 roku wchodzi w życie nowy specjalny podatek bankowy, naliczany w wysokości 0,44% rocznie od salda sumy bilansowej pomniejszonej o fundusze własne, wartość obligacji Skarbu Państwa oraz kwotę zwolnioną z opodatkowania w wysokości 4 mld zł. Zgodnie z dokonaną przez Bank interpretacją metodologii, która będzie użyta do wyliczeń podatku oraz bazując na bilansie i funduszach własnych według stanu na 31 grudnia 2015 dla wyliczeń za wszystkie miesiące, Bank wstępnie oszacował wartość podatku za rok 2016 w wysokości 186 milionów złotych. Podatek ten zostanie wdrożony niezależne od innych podatków, które Bank, podobnie jak każdy bank w Polsce, regularnie płaci. Kwota faktycznie zapłaconego podatku bankowego w roku 2016 może różnić się od podanej powyżej estymacji głównie ze względu na zmienną podstawę wyliczenia podatku, która będzie używana do comiesięcznej kalkulacji.
  • Banki w Polsce kontynuują działania, by pomóc posiadaczom walutowych kredytów hipotecznych złagodzić niekorzystny wpływ aprecjacji CHF (tzw. „sześciopak” obejmuje m.in. zastosowanie ujemnej stawki LIBOR oraz obniżenie marży na przewalutowaniu). Ponadto w 2015 r. utworzono nowy fundusz pomocy posiadającym kredyty mieszkaniowe, znajdującym się w trudnej sytuacji. Do tego funduszu polskie banki wniosły 600 mln zł. W dniu 15 stycznia 2016 roku zgłoszony został prezydencki projekt ustawy pomocy walutowym kredytobiorcom hipotecznym, jednakże bez oceny jej wpływu na sektor bankowy. W tych okolicznościach trudno jest jeszcze Bankowi ocenić ten wpływ. Gdyby jednak ustawa została wdrożona w proponowanej wersji, mogłaby w istotny sposób pogorszyć rentowność i pozycję kapitałową Banku. Według Raportu o Stabilności Systemu Finansowego opublikowanego przez Narodowy Bank Polski w dniu 10 lutego 2016 roku, wartość całkowitych kosztów bezpośrednich dla polskiego sektora bankowego może wynieść 44 mld zł, a ponadto w przypadku obowiązkowej restrukturyzacji, dodatkowy wpływ ocenia się na 21 mld zł. W niniejszych szacunkach nie zostały uwzględniane koszty zamknięcia pozycji walutowej, ani inne koszty operacyjne. Kolejne oszacowania mają być ogłoszone przez KNF.
  • W efekcie wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2015 interpretacji 21 wydanej przez Komitet ds. Interpretacji Międzynarodowej Sprawozdawczości Finansowej (KIMSF 21) pojawiły się wątpliwości, dotyczące zastosowania w sprawozdawczości finansowej Banku wymogów KIMSF 21 w odniesieniu do opłat ponoszonych na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG). Biorąc pod uwagę stanowisko Ministerstwa Finansów oraz Komisji Nadzoru Finansowego, Bank zdecydował o amortyzowaniu kosztów ponoszonych na rzecz BFG przez cały rok 2015, to jest zastosował analogiczne podejście jak w latach ubiegłych.
    W dniu 25 września br. Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (EUNGPiW) wydał opinię odnośnie ujmowania składek ponoszonych na rzecz systemów gwarantowania depozytów bankowych pod reżimem MSSF. Zgodnie z niniejszą wykładnią koszty ponoszone na rzecz BFG powinny być rozpoznawane jednorazowo w momencie ujęcia zobowiązania z tego tytułu. Jednocześnie, w dniu 30 grudnia 2015 KNF poinformowała banki, że Minister Finansów wskazał, iż opinie wydawane przez EUNGPiW, co do zasady nie mają wiążącego charakteru, ponieważ prawo do wydawania wiążących interpretacji MSSF ma jedynie Komitet ds. interpretacji MSSF, lub w przypadku MSSF przyjętych przez UE – Trybunał Sprawiedliwości.
    Problem jest ciągle przedmiotem dyskusji toczonej przez sektor bankowy i instytucje nadzorujące, w efekcie Bank nie podjął jeszcze decyzji, którą metodologię wdroży w roku 2016 (należy jednak podkreślić, iż wpływ amortyzacji opłat do BFG versus ich ujęcie jednorazowe, będzie malał w ciągu roku finansowego i na koniec roku z tego tytułu nie powstanie żadna różnica, bez względu na fakt która metodologia będzie zastosowana).
  • Zamknięcie transakcji Visa, opisanej w rozdziale III.3, może mieć pozytywny wpływ na wyniki Banku w pierwszej połowie 2016 r.
  • Potencjalny spadek stóp procentowych w 2016 r. mógłby niekorzystnie wpłynąć na marżę odsetkową banków (i Banku).
  • Niedawny wzrost wahań na rynkach walutowych (zwłaszcza osłabienie złotego) oraz obniżenie ratingu kredytowego Polski (przez agencję S&P 15 stycznia 2016 r.) może spowodować wzrost kosztów finansowania polskich banków (i Banku).